Genel

İnşaatta Fiyat Farkı Hesabı: Ağırlıklı Endeks (Pn) Yöntemi Örneği

Pn Formülü · B Katsayısı · TÜİK Endeks · Adım Adım Örnek · Excel Hesaplayıcı

15 YILSAHADENEYİMİ
Yüksek enflasyon dönemlerinde fiyat farkı hesabı, proje kârlılığını doğrudan belirleyen bir kalemdir. Bu makale, Yapım İşleri Genel Şartnamesi'ndeki Pn yöntemi formülünü parça parça açıklayarak adım adım hesap örneğiyle somutlaştırmaktadır.
Bu Makalede Ne Öğreneceksiniz? Fiyat farkı nedir ve yasal dayanağı nedir; F = An × B × [(Pn/Po) - 1] formülündeki her değişkenin anlamı; B katsayısı sözleşme türüne göre nasıl belirlenir; Po ve Pn endeksleri nereden alınır; adım adım hesap örneği; fiyat farkına KDV uygulanır mı; ForumCAD FIYATFARKI sekmesi ile otomatik hesap.

1. Fiyat Farkı Nedir ve Yasal Dayanağı Nedir?

Fiyat farkı, inşaat sözleşmesinin imzalanması ile iş kısımlarının gerçekleştirildiği dönem arasında üretim maliyetlerinde oluşan değişimin yükleniciye veya iş sahibine yansıtılmasını sağlayan mekanizmadır. Sözleşme imzalandığında sabit olan birim fiyatlar, maliyet artışları nedeniyle fiili maliyetin altında kaldığında yüklenici fiyat farkı talep edebilir; endeks düşmüşse ise iş sahibi yükleniciden fark ister.

Kamu ihalelerinde yasal dayanak Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 36 ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında çıkarılan Fiyat Farkı Kararnamesidir. Bu çerçevede Pn yöntemi — ağırlıklı endeks yöntemi — standart hesaplama biçimi olarak belirlenmiştir.

Her Sözleşmede Fiyat Farkı Var Mıdır? Hayır. Fiyat farkı ödenmesi için sözleşmede açık bir hüküm bulunması gerekir. Kamu ihalelerinde bu hüküm zorunlu olarak yer alır. Özel sözleşmelerde ise taraflar fiyat farkı verilip verilmeyeceğini, hangi endeksin kullanılacağını ve B katsayısını serbestçe kararlaştırabilir.

2. Pn Yöntemi Formülü — Parça Parça

F = An × B × [(Pn / Po) - 1]
F
Ödenecek veya kesilecek
fiyat farkı tutarı (TL)
An
İlgili hakedis dönemindeki
brüt hakediş tutarı (TL)
B
Sözleşme türüne göre
değişen katsayı
Pn
Hakediş dönemindeki
güncel endeks değeri
Po
Sözleşme tarihindeki
baz endeks değeri

Formülün özü şudur: baz endeks ile güncel endeks arasındaki yüzde değişimi (enflasyon katsayısı) hesaplayın, bunu brüt hakedişin değişken kısmıyla (An × B) çarpın. Çıkan sonuç fiyat farkı tutarıdır.

3. B Katsayısı — Sözleşme Türüne Göre Seçim

B katsayısı, sözleşme bedelinin kaçta kaçının fiyat farkına konu olacağını belirler. Değer, sözleşme türüne göre Yapım İşleri Genel Şartnamesi tarafından sabitlenmiştir.

0,90
Anahtar Teslim Götürü Bedel
Sözleşme bedelinin %90'ı değişken unsurdur. Kalan %10 sabit unsur olup fiyat farkına dahil değildir. Kamu ihalelerinin büyük çoğunluğu bu modeldedir.
1,00
Birim Fiyat Sözleşme
Sözleşme bedelinin tamamı değişken unsurdur. Sabit unsur oranı yoktur. Birim fiyat bazlı kamu ve özel işlerde bu değer kullanılır.
B Katsayısını Doğru Seçmek Kritiktir B = 0,90 yerine B = 1,00 kullanmak, fiyat farkını yüzde 11 oranında şişirir. 2.000.000 TL'lik bir fark söz konusu olduğunda bu 200.000 TL hata demektir. Sözleşmenizin türünü teyit edin; varsayımla hesap yapmayın.

4. Adım Adım Hesap Örneği

Aşağıdaki hesap, anahtar teslim götürü bedel sözleşme (B = 0,90) için yürütülmüştür. Endeks değerleri hesabı göstermek amacıyla normalleştirilmiş örnek değerlerdir; gerçek projede TÜİK'ten alınan dönemsel endeks değerleri kullanılır.

AdımDeğerAçıklama
Brüt Hakediş (An) 2.450.000 TL İlgili dönem hakediş tutarı
B Katsayısı 0,90 Anahtar teslim götürü bedel sözleşme
Baz Endeks (Po) 100 (örnek) Sözleşme tarihi endeksi — normalize edilmiş
Güncel Endeks (Pn) 133 (örnek) Hakediş dönemi endeksi — normalize edilmiş
Enflasyon Katsayısı (133/100) - 1 = 0,33 Dönem içi endeks artışı: %33
Fiyat Farkı (F) 2.450.000 × 0,90 × 0,33 F = An × B × [(Pn/Po) - 1]
Fiyat Farkı Sonucu yaklaşık 727.650 TL Yükleniciye ödenecek fark tutarı
KDV (%20) yaklaşık 145.530 TL Fiyat farkı KDV'ye tabidir
KDV Dahil Toplam yaklaşık 873.180 TL Net fiyat farkı ödemesi

* Endeks değerleri hesabı göstermek amacıyla normalize edilmiş örnektir. Gerçek projede TÜİK'ten alınan dönem endeksleri kullanılır.

Fiyat Farkı ile Gecikme Cezası KDV Kuralı Karşılaştırması Fiyat farkı KDV'ye tabidir — teslim ve hizmet niteliği taşır. Gecikme cezası ise tazminat niteliğindedir ve KDV dışındadır. Bu iki kalemin aynı hakedişte bir arada bulunması durumunda ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

5. Po ve Pn Endeksleri Nereden Alınır?

Kamu ihalelerinde kullanılacak endeks türü sözleşme ve şartnameyle belirlenir. Uygulamada en yaygın kullanılan endeksler TÜİK tarafından aylık yayımlanan inşaat maliyet endeksleridir. Endeks tablosunda her ay için birden fazla alt endeks bulunur: malzeme, işçilik ve ağırlıklı bileşik endeks bunların başında gelir.

Bazı sözleşmelerde tek bir bileşik endeks kullanılırken, bazılarında malzeme ve işçilik endeksleri ayrı ağırlıklarla hesaba katılır. Sözleşmenizde hangi endeksin kullanılacağı açıkça yazmalıdır. Belirsizlik varsa bu durum fiyat farkı uygulamasında itiraz konusu haline gelebilir.

Po Hangi Ayın Endeksidir? Po, tekliflerin verildiği aydan bir önceki aya ait endekstir — sözleşmenin imzalandığı ay değil. Bu ayrım özellikle ihale süreci uzun süren projelerde fark yaratır. Sözleşmenizin özel şartını kontrol edin; mevzuatta bu tanım sabittir ancak özel sözleşmelerde farklı belirleme yapılmış olabilir.

6. FIYATFARKI Sekmesi ile Otomatik Hesap

ForumCAD Excel sistemi FIYATFARKI sekmesi — ağırlıklı endeks Pn yöntemi hesaplayıcı, B katsayısı seçimi, Po ve Pn endeks girişi, fiyat farkı ve KDV otomatik hesaplama

Pn formülünü her hakediş döneminde elle hesaplamak ve doğru B katsayısını uygulamak — hata riski taşıyan bir süreçtir. ForumCAD İnşaat Proje Yönetim Sistemi'nin FIYATFARKI sekmesi bu hesabı otomatize eder.

Sekmede yapmanız gereken: brüt hakediş tutarını, Po ve Pn endeks değerlerini ve sözleşme türünüze göre B katsayısını girmek. Fiyat farkı, KDV tutarı ve KDV dahil toplam anında hesaplanır. Sabit unsur oranı (anahtar teslim için 0,10) AYARLAR sekmesinden merkezi olarak yönetilir.

Ücretsiz İndir — v3.1

FIYATFARKI sekmesi dahil 14 sekme, 4.061 formül. Boş şablon + dolu demo.

Ücretsiz İndir

Sık Sorulan Sorular

Her yapım işinde fiyat farkı ödenir mi?
Hayır. Fiyat farkı ödenmesi için sözleşmede bu hükmün bulunması gerekir. Kamu ihalelerinde zorunludur. Özel sözleşmelerde taraflar serbestçe kararlaştırır.
B katsayısı ne anlama gelir?
B katsayısı, sözleşme bedelinin fiyat farkına konu olan değişken kısmını gösterir. Anahtar teslim götürü bedelde 0,90; birim fiyat sözleşmelerde 1,00'dir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nde belirlenmiştir.
Pn ve Po endeksleri nereden alınır?
Endeksler TÜİK tarafından aylık olarak yayımlanır. Kullanılacak endeks türü sözleşmede belirlenir. Po tekliflerin verildiği aydan önceki aya, Pn hakediş dönemine ait endekstir.
Fiyat farkı negatif olabilir mi?
Evet. Güncel endeks baz endeksten düşükse fiyat farkı negatif çıkar ve yüklenici iş sahibine fark öder ya da hakedişten kesilir. Yüksek enflasyon dönemlerinde bu durum nadiren görülür.
Fiyat farkına KDV uygulanır mı?
Evet. Fiyat farkı teslim niteliği taşıdığından KDV'ye tabidir. Gecikme cezasından farklıdır — gecikme cezası tazminat niteliğinde olduğu için KDV dışındadır.

Fiyat farkı hesabı, endeks seçimi veya sözleşme revizyonu konusunda danışmanlık almak istiyorsanız yazın.

WhatsApp'tan Yazın

Bu makale İnşaat Proje Yönetimi İçin Ücretsiz Excel Sistemi rehberinin alt makalesidir. Hakediş hesabı ve teminat mektubu takibi konularını ele alan diğer rehberlere de göz atın.

Paylaş: in LinkedIn
𝕏 Twitter'da Takip Et — @Forumcad in LinkedIn'de Takip Et

Projeniz İçin Maliyet Analizi Yapılsın mı?

15 yıllık deneyimle inşaat, tadilat ve iç mimarlık projeleriniz için gerçekçi maliyet analizi. İlk görüşme ücretsiz.

Danışmanlık Al →
YÖ
Yasin Özçelik
İç Mimar · 15 Yıl Deneyim
İstanbul merkezli iç mimar. İnşaat sektöründe 15 yıllık saha deneyimiyle maliyet analizi, teknik şartname ve yapı denetimi konularında içerik üretiyor.
LinkedIn Twitter / X Hakkımda
Danışmanlık Al