Trapez Sac Çatı Teknik Şartnamesi 2026:
Usta Bahaneleri ve Şantiye Gerçekleri
Yapı Sahipleri, İnşaat Mühendisleri ve Uygulama Teknisyenleri İçin Ön Söz
Trapez sac çatı, Türkiye'de sanayi, depo, tarım ve ticari yapıların en yaygın kaplama sistemidir. Doğru uygulandığında 25-40 yıl sorunsuz çalışır. Yanlış uygulandığında ilk yağmurda sızdırır. Türkiye'de trapez sac çatı hatalarının kökleri birkaç noktada toplanır: vidalar çok sıkıldığında EPDM rondelası ezilir ve contalama kaybolur; az sıkıldığında rondela yüzeye temas etmez ve su girer; butyl bant kullanılmadan yapılan bindirmeler sürekli sızıntı noktasıdır; profil uçları kapatılmadan bırakıldığında suya, kuşa ve rüzgara açık kalır; eğim hesabı yapılmadan profil tipi seçilmektedir. Bu şartname, TS EN 14782, TS EN 508-1, TS EN 10346, DIN 18807 ve TS EN 1991-1-4 çerçevesinde, 20 yıllık metal yapı ve çatı sistemi mühendisliği deneyimiyle sahada tekrar eden hataları belgeler.
Şartname İçindekiler
- Kaplama Sistemleri ve Profil Tipleri
- 1. Malzeme Sınıfı ve Kaplama Sistemi Seçimi
- 2. Sac Kalınlığı ve Profil Seçimi
- 3. Minimum Eğim Gereksinimleri
- 4. Taşıyıcı Pürlin Aralığı ve Yük Hesabı
- 5. Vida Sabitleme — EPDM Rondelası ve Tork Değeri
- 6. Bindirme Detayı — Boy ve Yan Bindirme
- 7. Butyl Mastic Bant — Sızdırmazlık Zorunluluğu
- 8. Profil Ucu Kapatma — Mahya, Saçak ve Yan Kenar
- 9. Termal Genleşme ve Uzun Panel Sınırı
- 10. Rüzgar Yükü Hesabı ve Köşe Vida Yoğunluğu
- 11. Yağmur Oluğu ve Drenaj Boyutlandırması
- 12. Çatı Penetrasyonları — Baca, Menfez ve Aydınlatıcı
- 13. Hata Maliyet Tablosu
Kaplama Sistemleri ve Profil Tipleri Genel Bakış
Trapez sac çatıda en kritik seçim kaplama sistemi ve sac kalınlığıdır. Çatı görünümde teslimattan sonra yıllarca erişilmeyecektir. Düşük kalite kaplama UV altında 3-5 yılda solar; ince sac rüzgar ve kar altında deformasyon yaşar. Bu seçimler baştan doğru yapılmadan sonradan değiştirilemez.
| Kaplama Türü | Kalınlık | UV Dayanımı | Ömür (Yıl) | Tercih |
|---|---|---|---|---|
| Polyester (PE) | 25-35 µm | Orta | 10-15 yıl | Ekonomik — kısa ömür |
| PVDF (Polyvinilidenflorid) | 25-27 µm | Çok yüksek | 25-30 yıl | Premium — tavsiye edilen |
| Plastisol (PVC) | 200 µm | Yüksek | 20-25 yıl | Sanayi — darbe dirençli |
| HPS200 (Yüksek PE) | 200 µm | Yüksek | 20-25 yıl | Nem/kimyasal direnç |
| Galvalume/Zincalume (AZ) | 55% Al — çinko | Yok (kaplamsız) | 20-40 yıl | Kaplamsız en iyi korozyon |
| Galvanize Z275 | 275 g/m² Zn | Yok (kaplamsız) | 10-20 yıl | Minimum standart |
Madde 1: Malzeme Sınıfı ve Kaplama Sistemi Seçimi
Resmi Şartname Metni
Çelik sac çinko kaplama (temel korozyon koruması):
— Minimum: Z275 (275 g/m² çinko) — TS EN 10346
— Sahil ve agresif ortam (kimyasal, gübre depoları): Z350 veya Galvalume AZ150 zorunludur
— Galvalume AZ150 (55% Al — 43.4% Zn — 1.6% Si): galvanize Z275'ten 3-4 kat daha uzun korozyon ömrü
Boya kaplama (renkli sac):
— Standart sanayi ve ticari kullanım: minimum PVDF (Polyvinilidenflorid) 25-27 µm
— 25 µm PE (polyester) kaplama yalnızca iç mekan veya gölgeli yüzeylerde kabul edilebilir — dış çatıda 3-5 yılda solar ve koruma değerini yitirir
— Toplam kaplama sistemi: primer (5-8 µm) + boya (25-200 µm) + arka yüz kaplama (7-12 µm)
— Kaplama sistemi TS EN 10169 uyumlu ve üretici garantili olacaktır
Üretici belgesi zorunluluğu:
— Sac tesliminde kalite sertifikası (mill certificate) ibraz edilecektir
— Çinko kaplama ağırlığı, sac kalınlığı ve boya kaplama türü belgede belirtilmiş olacaktır
— Belgesiz sac kabul edilmeyecektir
— Minimum: Z275 (275 g/m² çinko) — TS EN 10346
— Sahil ve agresif ortam (kimyasal, gübre depoları): Z350 veya Galvalume AZ150 zorunludur
— Galvalume AZ150 (55% Al — 43.4% Zn — 1.6% Si): galvanize Z275'ten 3-4 kat daha uzun korozyon ömrü
Boya kaplama (renkli sac):
— Standart sanayi ve ticari kullanım: minimum PVDF (Polyvinilidenflorid) 25-27 µm
— 25 µm PE (polyester) kaplama yalnızca iç mekan veya gölgeli yüzeylerde kabul edilebilir — dış çatıda 3-5 yılda solar ve koruma değerini yitirir
— Toplam kaplama sistemi: primer (5-8 µm) + boya (25-200 µm) + arka yüz kaplama (7-12 µm)
— Kaplama sistemi TS EN 10169 uyumlu ve üretici garantili olacaktır
Üretici belgesi zorunluluğu:
— Sac tesliminde kalite sertifikası (mill certificate) ibraz edilecektir
— Çinko kaplama ağırlığı, sac kalınlığı ve boya kaplama türü belgede belirtilmiş olacaktır
— Belgesiz sac kabul edilmeyecektir
USTA
"PE kaplama koyduk şefi, ucuz — aynı görünüyor, boya boya zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
PE (polyester) boya UV karşısında 3-5 yılda fotodegradasyona uğrar. Renk solar, boya tozlanır ve altta kalan çinko kaplama koruyucu katmanı kaybeder. Korozyon başlar. PVDF (Kynar) kaplama ise flor-karbon kimyasal bağı nedeniyle UV ve kimyasal saldırıya son derece dayanıklıdır — 25 yıl sonra renk tutumu yüzde 90 üzerinde kalır. Aynı çatı ömrü için PVDF daha az bakım, daha az boya yenileme ve daha az erken yıpranma demektir.
Madde 2: Sac Kalınlığı ve Profil Seçimi
Resmi Şartname Metni
Sac kalınlığı minimumları (çatı uygulaması):
— Ekonomik/hafif kullanım: minimum 0.50 mm
— Standart sanayi ve ticari çatı: minimum 0.60 mm (önerilir)
— Kar bölgesi, yüksek yükleme, büyük açıklık: minimum 0.70-0.80 mm
— 0.40 mm sac çatıda kullanılamaz — rüzgar ve kar altında deformasyon
Profil yüksekliği ve açıklık ilişkisi:
— Ekonomik/hafif kullanım: minimum 0.50 mm
— Standart sanayi ve ticari çatı: minimum 0.60 mm (önerilir)
— Kar bölgesi, yüksek yükleme, büyük açıklık: minimum 0.70-0.80 mm
— 0.40 mm sac çatıda kullanılamaz — rüzgar ve kar altında deformasyon
Profil yüksekliği ve açıklık ilişkisi:
| Profil Yüksekliği | Pürlin Aralığı (maks.) | Min. Eğim | Uygulama |
|---|---|---|---|
| 35-40 mm (alçak profil) | 1.5-2.0 m | 5° (yüzde 8.7) | Cephe, düşük eğim |
| 55-76 mm (orta profil) | 2.5-3.0 m | 4° (yüzde 7) | Standart çatı |
| 100-135 mm (yüksek profil) | 4.0-5.0 m | 3° (yüzde 5.2) | Büyük açıklık sanayi |
| 160-200 mm (yapısal) | 6.0-8.0 m | 3° | Uzun açıklık, pürlin yok |
Resmi Şartname Metni (Devam)
Profil seçimi statik hesap ile belirlenecektir. Yük hesabı yapılmadan pürlin aralığına göre profil seçimi kabul edilmeyecektir. Tasarım yükleri: kar yükü (TS EN 1991-1-3), rüzgar yükü (TS EN 1991-1-4) ve kendi ağırlığı. Üretici teknik veri sayfasındaki yük-açıklık tablosu esas alınacaktır.
USTA
"0.40 mm sac koyduk şefi, yeterli görünüyor — ince sac daha ucuz."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
0.40 mm trapez sac, Türkiye'nin sanayi bölgelerinde yaygın kar veya güçlü rüzgar karşısında plastik deformasyon yaşar. Bir kez deforme olan sac profil kesiti bozulur, water ponding (su birikimi) başlar ve korozyon hızlanır. 0.60 mm sac ile 0.40 mm arasındaki fark m² başına genellikle 10-20 TL'dir; erken hasar görmüş çatı yenileme maliyeti bunun 10 katıdır.
Trapez sac çatı teknik şartname, yük hesabı ve uygulama denetimi için yazın.
Danışmanlık AlınMadde 3: Minimum Eğim Gereksinimleri
Resmi Şartname Metni
Trapez sac çatıda eğim, profil yüksekliği ve bindirme mesafesiyle birlikte değerlendirilecektir:
Minimum eğim değerleri (TS EN 14782 ve üretici talimatı):
— Yüksek profil (100+ mm): minimum 3° (yüzde 5.2)
— Orta profil (55-76 mm): minimum 4° (yüzde 7)
— Alçak profil (35-40 mm): minimum 5° (yüzde 8.7)
Sürükleme rüzgarı bölgelerinde (sahil, açık alan):
— Her profil tipi: minimum eğime +2° eklenecektir
— Bindirme mesafesi artırılacaktır (Madde 6)
Su birikimi (ponding) uyarısı:
— Eğim düşük veya defleksiyon fazla olan çatılarda su birikimi oluşur
— Su birikimi korozyon hızlandırıcıdır ve uzun vadede profil dibinde su sızıntısına yol açar
— Minimum eğim garantisi taşıyıcı sistemin yük altındaki sehim (defleksiyon) hesabını da kapsamalıdır: L/200 sehim sınırı aşılmamalıdır
Minimum eğim değerleri (TS EN 14782 ve üretici talimatı):
— Yüksek profil (100+ mm): minimum 3° (yüzde 5.2)
— Orta profil (55-76 mm): minimum 4° (yüzde 7)
— Alçak profil (35-40 mm): minimum 5° (yüzde 8.7)
Sürükleme rüzgarı bölgelerinde (sahil, açık alan):
— Her profil tipi: minimum eğime +2° eklenecektir
— Bindirme mesafesi artırılacaktır (Madde 6)
Su birikimi (ponding) uyarısı:
— Eğim düşük veya defleksiyon fazla olan çatılarda su birikimi oluşur
— Su birikimi korozyon hızlandırıcıdır ve uzun vadede profil dibinde su sızıntısına yol açar
— Minimum eğim garantisi taşıyıcı sistemin yük altındaki sehim (defleksiyon) hesabını da kapsamalıdır: L/200 sehim sınırı aşılmamalıdır
USTA
"Eğim 2 derece şefi, az ama trapez sac kanalı akıtır — su gitmez mi."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
2 derecelik eğim, taşıyıcı pürlinlerin sehimiyle birlikte efektif eğim sıfıra yaklaşır. Su trapez kanallarında birikerek durur. Biriken su bindirme bölgelerinden kılcal etki veya rüzgarla içeri girer. Ayrıca su birikimi korozyon için ideal ortam oluşturur — çinko kaplama bu statik su ortamında çok daha hızlı bozulur. Efektif eğim her zaman taşıyıcı yapının sehim payı düşülmüş değer olarak hesaplanmalıdır.
Madde 4: Taşıyıcı Pürlin Aralığı ve Yük Hesabı
Resmi Şartname Metni
Pürlin aralığı sac profili kalınlığı, profil yüksekliği ve tasarım yükleriyle doğrudan ilişkilidir. Pürlin aralığı üretici yük-açıklık tablosunu aşmayacaktır.
Tasarım yükleri:
— Kar yükü: TS EN 1991-1-3 uyarınca bölge ve yüksekliğe göre (Türkiye için Erzurum bölgesi sk = 1.5-3.0 kN/m², İstanbul sk = 0.5-0.8 kN/m²)
— Rüzgar yükü: TS EN 1991-1-4 uyarınca (hem basınç hem emme değerleri)
— Bakım yükü: minimum 1.5 kN tekil yük (çatı üzerinde yürüyen bakımcı)
Sehim sınırı:
— Maksimum sehim: L/200 (L = pürlin aralığı)
— 2.5 m pürlin aralığında: 2500/200 = 12.5 mm maksimum sehim
Pürlin bağlantısı:
— Sac pürline vida veya kanca ile sabitlenecektir
— Sac serbest (sabitlenmeden) pürlin üzerine bırakılamaz — rüzgar kaldırma kuvveti altında ayrılır
— Her pürlin kesişiminde en az 2 sabitleme noktası
Tasarım yükleri:
— Kar yükü: TS EN 1991-1-3 uyarınca bölge ve yüksekliğe göre (Türkiye için Erzurum bölgesi sk = 1.5-3.0 kN/m², İstanbul sk = 0.5-0.8 kN/m²)
— Rüzgar yükü: TS EN 1991-1-4 uyarınca (hem basınç hem emme değerleri)
— Bakım yükü: minimum 1.5 kN tekil yük (çatı üzerinde yürüyen bakımcı)
Sehim sınırı:
— Maksimum sehim: L/200 (L = pürlin aralığı)
— 2.5 m pürlin aralığında: 2500/200 = 12.5 mm maksimum sehim
Pürlin bağlantısı:
— Sac pürline vida veya kanca ile sabitlenecektir
— Sac serbest (sabitlenmeden) pürlin üzerine bırakılamaz — rüzgar kaldırma kuvveti altında ayrılır
— Her pürlin kesişiminde en az 2 sabitleme noktası
USTA
"Pürlin 4 m aralıkla koyduk şefi, normalde 2.5 m ama tasarruf ettik — sac sağlam."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Pürlin aralığının 4 m'ye çıkarılması sac profilinin açıklıktaki sehimini 6 kat artırır (sehim açıklığın küpüyle orantılı). 0.6 mm orta profil sac, 4 m açıklıkta kar yükü altında plastik deformasyona girebilir. Su birikimi oluşur. Uzun vadede profil düzleşir ve çatı işlevsiz hale gelir. Üretici yük-açıklık tablosu bu nedenle vardır — mühendislik hesabının özeti olarak güvenilirdir.
Madde 5: Vida Sabitleme Sistemi — EPDM Rondelası ve Tork Değeri
Resmi Şartname Metni
Vida sabitleme sistemi trapez sac çatının su sızdırmazlığını doğrudan belirler. Tüm çatı vidaları yanlış tork değerinde sıkılırsa tüm çatı sızdırır.
Vida tipi:
— Kendi delme vida (self-drilling screw — SDS): sac + pürlin kombinasyonu için
— Vida malzemesi: karbon çelik + EPDM yıkama veya paslanmaz çelik A4
— Galvanize kaplı vida EPDM rondela ile trapez saca uygun değildir — galvanize-çinko sac teması galvanik korozyon riski
— Vida başı: altıgen veya yıldız (torx) — düz bıçak ve zayıf başlı vida çatı uygulamasında yasak
EPDM (Ethylene Propylene Diene Monomer) rondelası:
— Her vidada EPDM elastomerik conta rondelası zorunludur — metal rondelası sızdırır
— Rondela çapı: minimum 16 mm, vida başı ile sac arasında eşit basınç dağılımı
— EPDM sıcaklık direnci: -40°C ile +100°C
— UV ve ozon dirençli
Doğru tork değeri — kritik:
— Aşırı sıkma (over-torque): EPDM rondelası ezilir — sızdırmazlık kaybolur — sızdırır
— Yetersiz sıkma (under-torque): EPDM saca temas etmez — sızdırır
— Doğru tork: üretici talimatına göre 6-8 Nm — EPDM rondela düzgün basınçta genişlemiş halde
— Görsel kontrol: EPDM rondela her yönde eşit sıkışmış, sac yüzeyi çukurlaşmamış
— Tork anahtarı veya ayarlı matkap kullanılacaktır — tork kontrolsüz el makinesi kabul edilmeyecektir
Vida tipi:
— Kendi delme vida (self-drilling screw — SDS): sac + pürlin kombinasyonu için
— Vida malzemesi: karbon çelik + EPDM yıkama veya paslanmaz çelik A4
— Galvanize kaplı vida EPDM rondela ile trapez saca uygun değildir — galvanize-çinko sac teması galvanik korozyon riski
— Vida başı: altıgen veya yıldız (torx) — düz bıçak ve zayıf başlı vida çatı uygulamasında yasak
EPDM (Ethylene Propylene Diene Monomer) rondelası:
— Her vidada EPDM elastomerik conta rondelası zorunludur — metal rondelası sızdırır
— Rondela çapı: minimum 16 mm, vida başı ile sac arasında eşit basınç dağılımı
— EPDM sıcaklık direnci: -40°C ile +100°C
— UV ve ozon dirençli
Doğru tork değeri — kritik:
— Aşırı sıkma (over-torque): EPDM rondelası ezilir — sızdırmazlık kaybolur — sızdırır
— Yetersiz sıkma (under-torque): EPDM saca temas etmez — sızdırır
— Doğru tork: üretici talimatına göre 6-8 Nm — EPDM rondela düzgün basınçta genişlemiş halde
— Görsel kontrol: EPDM rondela her yönde eşit sıkışmış, sac yüzeyi çukurlaşmamış
— Tork anahtarı veya ayarlı matkap kullanılacaktır — tork kontrolsüz el makinesi kabul edilmeyecektir
USTA
"Vidaları sıktık şefi, sağlam olsun diye iyice çektik — ne kadar sıkılsa o kadar iyi."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
EPDM rondelası belirli sıkıştırma değerinde çevre boyunca eşit basınç uygulayarak su geçirmez conta oluşturur. Aşırı sıkıldığında rondela merkezden kenarları kaldırır — conta halkası bozulur ve su vida deliğinden sızar. Binlerce vida aşırı sıkıldığında binlerce sızıntı noktası oluşur. İlk yağmurda tavandan damlama başlar. Tork anahtarlı matkap bu riskin tamamını ortadan kaldırır — vida her seferinde doğru değerde bırakılır.
Madde 6: Bindirme Detayı — Boy Bindirme ve Yan Bindirme
Resmi Şartname Metni
Boy bindirmesi (end lap — eğim yönünde):
— Eğim ≥ 8°: minimum 150 mm
— Eğim 5-8°: minimum 200 mm
— Eğim < 5°: minimum 250 mm + butyl bant zorunlu (Madde 7)
— Yüksek yağış bölgesi veya rüzgar: her eğim sınıfında +50 mm
— Boy bindirmesi pürlin üzerine gelecektir — pürlin desteksiz havada bindirme su kesiyi göçmesine yol açar
Yan bindirmesi (side lap — eğime dik yönde):
— Minimum: 1 kanal (nervür) örtüşmesi
— Sürükleme rüzgarı ve yoğun yağış bölgelerinde: 2 kanal örtüşmesi
— Yan bindirme noktalarında vida zorunludur — bindirme vidası olmadan su kanalı oluşur
— Yan bindirme aralığı: her 500-700 mm'de bir vida
Bindirme sırası:
— Saclar hâkim rüzgarın karşısından başlayarak serilecektir — bindirme noktası rüzgara dönük olursa su girer
— Eğim ≥ 8°: minimum 150 mm
— Eğim 5-8°: minimum 200 mm
— Eğim < 5°: minimum 250 mm + butyl bant zorunlu (Madde 7)
— Yüksek yağış bölgesi veya rüzgar: her eğim sınıfında +50 mm
— Boy bindirmesi pürlin üzerine gelecektir — pürlin desteksiz havada bindirme su kesiyi göçmesine yol açar
Yan bindirmesi (side lap — eğime dik yönde):
— Minimum: 1 kanal (nervür) örtüşmesi
— Sürükleme rüzgarı ve yoğun yağış bölgelerinde: 2 kanal örtüşmesi
— Yan bindirme noktalarında vida zorunludur — bindirme vidası olmadan su kanalı oluşur
— Yan bindirme aralığı: her 500-700 mm'de bir vida
Bindirme sırası:
— Saclar hâkim rüzgarın karşısından başlayarak serilecektir — bindirme noktası rüzgara dönük olursa su girer
USTA
"Boy bindirmesini 10 cm yaptık şefi, tam üstüne biniyor — yeter zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
10 cm bindirme, trapez profil yüksekliği ile birlikte değerlendirildiğinde etkili su engel mesafesini düşürür. Rüzgar bindirme yüzeyine yatay baskı uyguladığında su bu dar boşluktan içeri girer. 15-20 cm bindirme ile su, bindirme içinde belirli mesafe yol aldıktan sonra profil içindeki su akışına katılır — içeri giremez. Bu kritik fark mühendislik deneylerinde net olarak belgelenmiştir.
Trapez sac çatı denetimi, vida tork kontrolü ve butyl bant uygulaması için yazın.
WhatsApp'tan Ön Görüşme AlınMadde 7: Butyl Mastic Bant — Sızdırmazlık Zorunluluğu
Resmi Şartname Metni
Butyl mastic bant, trapez sac sisteminin en sık atlanıp en çok pişman olunan bileşenidir. Tüm bindirme noktalarında butyl bant zorunludur.
Butyl bant özellikleri:
— Malzeme: Bütil kauçuk (butyl rubber) bazlı, çift taraflı yapışkan
— Genişlik: minimum 10 mm (yan bindirme), 20 mm (boy bindirme)
— Kalınlık: minimum 1-1.5 mm
— Sıcaklık direnci: -30°C ile +90°C
— UV dirençli, su geçirmez
Uygulama prosedürü:
— Bant alt sac üzerine, bindirme hizasına yapıştırılacaktır
— Bant kesintisiz devam edecektir — parça parça uygulama kabul edilmeyecektir
— Köşelerde bant çakışmalı (min. 50 mm) geçiş yapılacaktır
— Üst sac kapatıldıktan sonra vida ile sıkıştırılacak — bant yüzeye tam temas sağlanacaktır
— Boyuna bindirmede butyl bant profil zirvesinde (mahyasında) uygulanacaktır — vadisinde (kanalında) uygulama su akışını engeller
Butyl bant kullanılmadan yapılan her bindirme noktası potansiyel sızıntı noktasıdır. Bu şartname kalemi indirimli teklif için kesinlikle atlanamaz.
Butyl bant özellikleri:
— Malzeme: Bütil kauçuk (butyl rubber) bazlı, çift taraflı yapışkan
— Genişlik: minimum 10 mm (yan bindirme), 20 mm (boy bindirme)
— Kalınlık: minimum 1-1.5 mm
— Sıcaklık direnci: -30°C ile +90°C
— UV dirençli, su geçirmez
Uygulama prosedürü:
— Bant alt sac üzerine, bindirme hizasına yapıştırılacaktır
— Bant kesintisiz devam edecektir — parça parça uygulama kabul edilmeyecektir
— Köşelerde bant çakışmalı (min. 50 mm) geçiş yapılacaktır
— Üst sac kapatıldıktan sonra vida ile sıkıştırılacak — bant yüzeye tam temas sağlanacaktır
— Boyuna bindirmede butyl bant profil zirvesinde (mahyasında) uygulanacaktır — vadisinde (kanalında) uygulama su akışını engeller
Butyl bant kullanılmadan yapılan her bindirme noktası potansiyel sızıntı noktasıdır. Bu şartname kalemi indirimli teklif için kesinlikle atlanamaz.
USTA
"Butyl bant koymadık şefi, bindirme yeterli — iki sac üst üste geldi, su geçmez."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
İki sac yüzeyinin temas etmesi su geçirmez değildir. Sac yüzeyi mikron düzeyinde pürüzlüdür — iki pürüzlü yüzey arasında kapiler (kılcal) kanallar oluşur. Su molekülleri bu kanallardan yükselerek bindirme içine girer. Rüzgarlı havada bu kılcal giriş daha da hızlanır. Butyl bant bu iki yüzey arasını doldurarak kılcal kanalları ortadan kaldırır. Bant olmayan her bindirme, rüzgar yönünde sızdırmaya devam eder.
Madde 8: Profil Ucu Kapatma — Mahya, Saçak ve Yan Kenar
Resmi Şartname Metni
Saçak (eaves) profil ucu kapatma:
— Profil açık ucu (trapez kanalları açık): profil dolgu şekli (foam closure / profil contası) ile kapatılacaktır
— Köpük dolgu: EPDM veya PU köpük, profilin iç şekline uyumlu
— Alternatif: sac profil kapatma (metal closer strip)
— Kapatılmamış profil ucu kuş yuvalanmasına, böcek girişine ve yağmur sürüklenmesiyle su girişine açıktır
Mahya (ridge) kapatma:
— Mahya kapağı (ridge cap): üretici serisiyle uyumlu, aynı kaplama sınıfı
— Mahya kapağı altında: butyl mastic bant veya EPDM conta şeridi
— Mahya kapağı vida ile sabitlenecektir — yalnızca bindirme ile bırakılan mahya kapağı rüzgarda uçar
— Uzun mahyada: termal genleşme için her 6-8 m'de genleşme eklemi
Yan kenar (gable end) kapatma:
— Rüzgar eteği profili (verge trim): son saçın yan kenarını kapatır
— Son sac, taşıyıcıdan (pürlin veya döşeme kenarı) minimum 50-75 mm dışarı taşacaktır — suyun yan duvara akmasını önler
— Rüzgar eteği profili vida ile sabitlenecektir
— Profil açık ucu (trapez kanalları açık): profil dolgu şekli (foam closure / profil contası) ile kapatılacaktır
— Köpük dolgu: EPDM veya PU köpük, profilin iç şekline uyumlu
— Alternatif: sac profil kapatma (metal closer strip)
— Kapatılmamış profil ucu kuş yuvalanmasına, böcek girişine ve yağmur sürüklenmesiyle su girişine açıktır
Mahya (ridge) kapatma:
— Mahya kapağı (ridge cap): üretici serisiyle uyumlu, aynı kaplama sınıfı
— Mahya kapağı altında: butyl mastic bant veya EPDM conta şeridi
— Mahya kapağı vida ile sabitlenecektir — yalnızca bindirme ile bırakılan mahya kapağı rüzgarda uçar
— Uzun mahyada: termal genleşme için her 6-8 m'de genleşme eklemi
Yan kenar (gable end) kapatma:
— Rüzgar eteği profili (verge trim): son saçın yan kenarını kapatır
— Son sac, taşıyıcıdan (pürlin veya döşeme kenarı) minimum 50-75 mm dışarı taşacaktır — suyun yan duvara akmasını önler
— Rüzgar eteği profili vida ile sabitlenecektir
USTA
"Profil ucu kapamadık şefi, içeriden görünmüyor ki — sac sac, hava girmez."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Açık profil uçları her sezonda kuş yuvası ve böcek koloni noktasına dönüşür. Güvercin ve serçe trapez profil kanalı içine yuva yapar — dışkı korozyon yaratan asidik ortam oluşturur ve zamanla profil dipte delinir. Bunun yanı sıra sürükleme yağmurunda açık uçtan hava ile birlikte su girer ve tavan üzerine damlama başlar. Profil kapama maliyeti ihmal edilebilir; sonradan kuş yuvası temizleme ve korozyon onarımı çok daha pahalıdır.
Madde 9: Termal Genleşme ve Uzun Panel Sınırı
Resmi Şartname Metni
Çelik sac termal genleşme katsayısı: 12 mm/m/100°C
Türkiye koşullarında hesap örneği:
— Yaz maksimum sıcaklık: +70°C (güneşe maruz sac yüzeyi)
— Kış minimum sıcaklık: -10°C
— Toplam fark: 80°C
— 15 m uzunluğunda sac: 15 × 0.12 × 80 = 144 mm toplam genleşme
Uzun panel sınırları ve önlemler:
— Maksimum panel uzunluğu (genleşme eklemi olmaksızın): 15-20 m
— Genleşme yönü: saçak tarafına serbest, mahya tarafında sabit
— Sabit nokta (fixed point): mahya tarafında veya panel ortasında rijit sabitleme
— Kayan nokta (sliding point): saçak tarafında oval delikli vida — genleşmeye izin verir
— 20 m üzeri panel: genleşme profili (expansion joint) uygulanacaktır
Galvanize-boya bağlantı korunması:
— Genleşme hareketi mevcut ise boyalı sac birbirine sürtmeyecektir — boya hasar görür ve korozyon başlar
Türkiye koşullarında hesap örneği:
— Yaz maksimum sıcaklık: +70°C (güneşe maruz sac yüzeyi)
— Kış minimum sıcaklık: -10°C
— Toplam fark: 80°C
— 15 m uzunluğunda sac: 15 × 0.12 × 80 = 144 mm toplam genleşme
Uzun panel sınırları ve önlemler:
— Maksimum panel uzunluğu (genleşme eklemi olmaksızın): 15-20 m
— Genleşme yönü: saçak tarafına serbest, mahya tarafında sabit
— Sabit nokta (fixed point): mahya tarafında veya panel ortasında rijit sabitleme
— Kayan nokta (sliding point): saçak tarafında oval delikli vida — genleşmeye izin verir
— 20 m üzeri panel: genleşme profili (expansion joint) uygulanacaktır
Galvanize-boya bağlantı korunması:
— Genleşme hareketi mevcut ise boyalı sac birbirine sürtmeyecektir — boya hasar görür ve korozyon başlar
USTA
"25 metre kesintisiz sac astık şefi, uzun daha güzel — bağlantı yok demek."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
25 metre sac 80°C farkında 240 mm genleşir. Bu hareket engellenirse sacın içinde devasa gerilme kuvvetleri oluşur — vida delikleri uzar, pürlin bağlantısı zorlanır, profil yamulabilir. Hareket serbest bırakılırsa (oval vida delikleri ile) sac doğru biçimde genleşebilir. Genleşme eklemi tasarlanmadan uzun panel montajı çatı ömrünü kısaltır.
Madde 10: Rüzgar Yükü Hesabı ve Köşe Vida Yoğunluğu
Resmi Şartname Metni
Rüzgar kaldırma kuvveti (wind uplift), özellikle köşe ve kenar bölgelerinde çatı iç alanın 2-3 katına çıkabilir. Tüm çatı için tek düzgün vida aralığı kabul edilmeyecektir.
Rüzgar bölge sınıflandırması (TS EN 1991-1-4):
— Bölge F (köşe — en yüksek): çatı köşelerinde yaklaşık 4×4 m alan
— Bölge G (kenar): çatı kenar şeritlerinde yaklaşık 4 m genişlik
— Bölge H (iç alan): geri kalan merkez bölge
Vida aralığı sınıflandırması:
— Bölge H (iç): her 2. nervürde 1 vida (veya üretici talimatı)
— Bölge G (kenar): her nervürde 1 vida
— Bölge F (köşe): her nervürde 1 vida, ek kör vida ile çiftleme
Vida kuvvet kapasitesi doğrulaması:
— Vida çekme kapasitesi pürlin malzemesine göre kontrol edilecektir
— Soğuk şekillendirme çelik pürlin: M6 × 32 SDS vida minimum 2.0 kN çekme
— Ahşap pürlin: uygun çaplı vida, derinlik minimum 35 mm ahşap penetrasyonu
Rüzgar bölge sınıflandırması (TS EN 1991-1-4):
— Bölge F (köşe — en yüksek): çatı köşelerinde yaklaşık 4×4 m alan
— Bölge G (kenar): çatı kenar şeritlerinde yaklaşık 4 m genişlik
— Bölge H (iç alan): geri kalan merkez bölge
Vida aralığı sınıflandırması:
— Bölge H (iç): her 2. nervürde 1 vida (veya üretici talimatı)
— Bölge G (kenar): her nervürde 1 vida
— Bölge F (köşe): her nervürde 1 vida, ek kör vida ile çiftleme
Vida kuvvet kapasitesi doğrulaması:
— Vida çekme kapasitesi pürlin malzemesine göre kontrol edilecektir
— Soğuk şekillendirme çelik pürlin: M6 × 32 SDS vida minimum 2.0 kN çekme
— Ahşap pürlin: uygun çaplı vida, derinlik minimum 35 mm ahşap penetrasyonu
USTA
"Her yere aynı vida aralığı koyduk şefi — köşe mi orta mı ne fark eder."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Fırtınada trapez sac köşeden kalkar. Köşe bölgesinde rüzgar emme kuvveti çatı merkezinin 2.5-3 katıdır. Aynı vida aralığı merkez için yeterli ama köşe için yetersiz olabilir. Köşeden kalkarak kıvrılan sac paneli hem rüzgar altında tehlikeli bir nesneye dönüşür hem altındaki yapıyı açık bırakır. Bölgesel vida yoğunlaştırması bu riski önler ve toplam vida sayısını yüzde 15-20'den fazla artırmaz.
Madde 11: Yağmur Oluğu ve Drenaj Boyutlandırması
Resmi Şartname Metni
Yağmur oluğu boyutlandırması:
— Debi hesabı: Q = r × A (r = tasarım yağış yoğunluğu mm/saat, A = çatı yüzey alanı m²)
— Türkiye tasarım yağış yoğunluğu: İstanbul 100-150 mm/saat, Karadeniz bölgesi 150-200 mm/saat (yerel hidroloji verisi)
— Yarım yuvarlak oluk en az karşı taraf oluk genişliği kadar derine sahip olacaktır
— Oluk taşmasını önlemek için oluk kapasitesi hesaplanacak ve gerekiyorsa çok noktalı yağmur borusu yapılacaktır
Oluk malzeme gereksinimleri:
— Çelik trapez sac çatıda: galvanize çelik, alüminyum veya paslanmaz çelik oluk
— Eğim: minimum yüzde 0.5 (5 mm/m)
— Oluk askı aralığı: en fazla 600-800 mm
— PVC oluk çelik sac çatıda termal genleşme uyumsuzluğu nedeniyle önerilmez
Yağmur borusu çapı ve aralığı:
— DN 100: maksimum 50-60 m² çatı alanı
— DN 125: maksimum 90-100 m²
— DN 150: maksimum 150-180 m²
— Debi hesabı: Q = r × A (r = tasarım yağış yoğunluğu mm/saat, A = çatı yüzey alanı m²)
— Türkiye tasarım yağış yoğunluğu: İstanbul 100-150 mm/saat, Karadeniz bölgesi 150-200 mm/saat (yerel hidroloji verisi)
— Yarım yuvarlak oluk en az karşı taraf oluk genişliği kadar derine sahip olacaktır
— Oluk taşmasını önlemek için oluk kapasitesi hesaplanacak ve gerekiyorsa çok noktalı yağmur borusu yapılacaktır
Oluk malzeme gereksinimleri:
— Çelik trapez sac çatıda: galvanize çelik, alüminyum veya paslanmaz çelik oluk
— Eğim: minimum yüzde 0.5 (5 mm/m)
— Oluk askı aralığı: en fazla 600-800 mm
— PVC oluk çelik sac çatıda termal genleşme uyumsuzluğu nedeniyle önerilmez
Yağmur borusu çapı ve aralığı:
— DN 100: maksimum 50-60 m² çatı alanı
— DN 125: maksimum 90-100 m²
— DN 150: maksimum 150-180 m²
USTA
"PVC oluk taktık şefi, ucuz — çelik çatıya da uyar zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
PVC'nin genleşme katsayısı çeliğin yaklaşık 5 katıdır. Yaz kış sıcaklık farkında PVC oluk birkaç cm uzayıp kısalır. Bağlantı noktaları bu farka dayanamaz — 2-3 yılda bağlantı ayrılır. Ayrıca trapez sac çatıda saçak tarafında oluşan buzlanma (ice dam) PVC oluğu çatlatabilir. Alüminyum veya galvanize çelik oluk sac çatıyla genleşme uyumlu çalışır.
Madde 12: Çatı Penetrasyonları — Baca, Menfez ve Aydınlatıcı
Resmi Şartname Metni
Trapez sac çatıda her penetrasyon potansiyel sızıntı noktasıdır.
Baca ve havalandırma penetrasyonları:
— Kauçuk manşonlu geçiş elemanı (lead flashing veya EPDM collar) zorunludur
— Manşon boru çapına tam uyumlu olacaktır — boşluklu geçiş kabul edilmeyecektir
— Manşon sacla entegre edilmiş geçiş elemanı tercih edilecektir — saca ayrıca yapıştırılmış manşon uzun vadede ayrılır
— Yalnızca silikon uygulanmış penetrasyon kabul edilmeyecektir — silikon 5-8 yılda UV ve termal döngüyle ayrılır
Aydınlatma panosu / ışık bandı:
— Trapez sacla aynı profil yüksekliğinde PC (policarbonat) ışık bandı
— Bağlantı: çatı sacıyla aynı vida ve butyl bant ile birlikte
— Işık bandı ile sac arasında butyl bant zorunludur — yoksa su girer
İnce kablo/boru geçişleri:
— Sertifikalı kauçuk manşon (grommet) veya özel geçiş sacı
— Geçiş çevresine butyl bant uygulanacaktır
Baca ve havalandırma penetrasyonları:
— Kauçuk manşonlu geçiş elemanı (lead flashing veya EPDM collar) zorunludur
— Manşon boru çapına tam uyumlu olacaktır — boşluklu geçiş kabul edilmeyecektir
— Manşon sacla entegre edilmiş geçiş elemanı tercih edilecektir — saca ayrıca yapıştırılmış manşon uzun vadede ayrılır
— Yalnızca silikon uygulanmış penetrasyon kabul edilmeyecektir — silikon 5-8 yılda UV ve termal döngüyle ayrılır
Aydınlatma panosu / ışık bandı:
— Trapez sacla aynı profil yüksekliğinde PC (policarbonat) ışık bandı
— Bağlantı: çatı sacıyla aynı vida ve butyl bant ile birlikte
— Işık bandı ile sac arasında butyl bant zorunludur — yoksa su girer
İnce kablo/boru geçişleri:
— Sertifikalı kauçuk manşon (grommet) veya özel geçiş sacı
— Geçiş çevresine butyl bant uygulanacaktır
USTA
"Baca etrafına silikon çektik şefi — tuttu, su girmez."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Silikonun elastik ömrü UV altında 5-8 yıldır. Trapez sac termal genleşmede sürekli hareket eder — bu hareket silikon bağını yorar. Silikon kırıldıktan sonra görünür değildir ama su baca çevresinden serbestçe girer. EPDM manşon ve butyl bant bu harekete uyum sağlar. Kauçuk manşon 20+ yıl sızdırmazlığını korur.
Madde 13: Hata Maliyet Tablosu
Aşağıdaki tablo, 1000 m² trapez sac çatı için 2026 piyasa koşullarında ihmallerin gerçek bedelini özetler:
| İhmal Edilen Madde | Gerçek Sonuç | Onarım / Yenileme Maliyeti |
|---|---|---|
| PE kaplama (PVDF yerine) (Madde 1) | 5-7 yılda solar, korozyon başlar | +150.000 - 400.000 TL (erken yenileme) |
| 0.40 mm sac (Madde 2) | Rüzgar/kar altında deformasyon | +100.000 - 300.000 TL |
| Yüksek profil eğim 2° (Madde 3) | Su birikimi, korozyon hızlanması | +80.000 - 200.000 TL |
| Aşırı sıkılmış vida (Madde 5) | Tüm çatı sızdırır — her yağmurda | +100.000 - 250.000 TL (vida değişimi) |
| Butyl bant yok (Madde 7) | Tüm bindirmeler sızdırıyor | +60.000 - 150.000 TL (kısmi söküm) |
| Profil ucu kapatılmamış (Madde 8) | Kuş yuvası + korozyon | +20.000 - 50.000 TL |
| Mahya vida yok (Madde 8) | Fırtınada mahya kapağı uçuyor | +15.000 - 40.000 TL |
| Tek vida aralığı (Madde 10) | Fırtınada köşe sacı kalkar | +30.000 - 80.000 TL + iç hasar |
| PVC oluk (Madde 11) | 2-3 yılda bağlantı ayrılması | +15.000 - 40.000 TL |
| Silikon baca (Madde 12) | 5-8 yılda baca çevresi sızıntı | +5.000 - 15.000 TL / baca |
Trapez sac çatı hatalarının yüzde doksanı uygulama hatası değil malzeme seçimi ve tork hatasıdır. Doğru tork değeri, butyl bant, PVDF kaplama ve bölgesel vida yoğunluklaştırması — bunlar çatı ömrünü 10 yıldan 35 yıla çıkaran farkın tamamıdır. Bu şartnamenin her maddesi gerçek saha hasarlarının analizi üzerine kurulmuştur.
Trapez sac çatı teknik şartname, malzeme belgesi kontrolü ve uygulama denetimi için hemen yazın.
WhatsApp'tan Yazın