Ahsap dayanim sinifi (EN 338):
— Ana tasiyici elemanlar (makas, asik, ana kirtis): minimum C24 sinifi — EN 14081 uyarinca siniflandirilmis ve damgalanmis
— Ikincil elemanlar (mertek, cita, tavan kirisleri): minimum C16
— Sinif damgasi olmayan yapi ahsabi kabul edilmeyecektir — siniflandirma gozel degerlendirme ile yapilamaz

Kullanim sinifi ve emprenye (EN 335 / EN 351):

Emprenye yontemi zorunlulugu:
— Basincli emprenye (vakum-basinc yontemi, EN 351-1) zorunludur
— Fircayla sürme, daldirma veya yuzeysel uygulama HC2 ve uzeri kullanim siniflari icin gecerli degildir — yalnizca yüzey birkaç mm derinliğe nufuz eder ve testere kesiminde korumasiz ic yuzey aciga cikar
— Emprenye maddesi: CCA (krom-bakir-arsenik) Turkiye'de kullanimdan cikan — izin verilen bor, Cu-HDO veya esdeger biyosit
— Sertifika: her parti icin emprenye fabrika test belgesi teslimde ibraz edilecektir

Dogal dayanikli ahsap (emprenye alternatifi):
— Eger doğal dayanikli tur kullaniliyorsa (sedir, meşe, ladin — sinif 2-3 dogal dayaniklilik): EN 350 uyarinca dayaniklilik sinifi belgelenecektir
— Cali cami (iğne yaprakli, cin-turk fistigi vb.) dogal dayaniklilik HC2 gerektiren konum icin yetersizdir — emprenye zorunludur

Teslim nemi:
— Yapıya teslim edilen strüktürel ahsabın nem icerigi: maksimum yüzde 20 (EN 14081)
— Nem olcumu: elektrik direnc tipli el nemlceri ile kontrol — teslimat sirasinda her partiden minimum 5 adet örnekte olcum
— Yüzde 20 üzerinde nem iceren ahsap teslimda reddedilecektir

Yuzde 20'nin neden kritik oldugu:
— Ahsap kurumaya basladikca büzülür — baglantilarda gevşeme, dirsek açılması
— Serviste kararlaşan denge nem icerigi Türkiye ikliminde iç mekanda yaklasik yüzde 12-15
— Yüzde 20'nin uzerinde ahsap mantar cesitlerinin cogunluğunun büyüyebildigi nemlilik eşigini asmaşliktadir

Saha depolama ve koruma:
— Teslim edilen ahşap brantı ile örtülecek, doğrudan zemin temasından izole tutulacaktir
— Alt destek: minimum 75 mm yerden yukarida, beton zemine degmeyecek şekilde ahsap takoz veya palet
— Ahsabın branta siki sarmasi: hava sirkülasyonu kesmek yerine yagmur ve güneş ısısından korumak için
— Uzun süreli depoda (2 haftadan fazla) nem takibi tekrarlanacaktir

Makas hesabi zorunlulugu (EN 1995-1-1 / Eurocode 5):
— Ahsap cati makasi, yük taşıma kapasitesi hesaplanmış bir mühendislik elemanıdır — "gelenek" veya "tecrübe" ile boyutlandirma kabul edilmeyecektir
— Hesaba alinacak yukler: kar yuku (EN 1991-1-3), ruzgar yuku (EN 1991-1-4), çati kaplaması ve karkas öz ağırlığı, bakım yükü
— Hesap raporu proje dosyasinda bulunacaktir — hesap olmadan makas montajina baslanamaz

Onay sistemi makas (prefabrik — EN 14250):
— Büyük projelerde tercih: fabrikada üretilmiş, mühendislik belgeli çivi plakali (MiTek, Gang-Nail) makaslar
— Her makas tipi için üretici mühendislik belgesi
— Sahada kesim veya deliğe girme kesinlikle yasaktir — üretim belgesi geçersiz hale gelir

Sahada yapilan ahsap makas (geleneksel):
— Her dugum noktasi: metal baglanti elemanı ile (Madde 5)
— Makas çatisi: hesaba uygun ahsap boyutu ve baglanti detayi

Makas araligı (spacing):
— Tipik: 600-1200 mm merkez-merkez
— Aralik dogrudan asik ve kaplamanin taşıyabileceği yük bölgesini belirler — tasarımsız sabit aralik uygulanamaz
— Köşe ve mahya bölgesinde gerekirse ilave makas

Asik (purlin) boyutlandirmasi:
— Aşık, çatı kaplama yükünü ve merteğin yarattığı kuvvetleri makaslar arasında taşır
— Minimum boyutlar (hesap olmaksizin kullanılacak güvenli minimum değerler):

Sehim siniri (Eurocode 5, EN 1995-1-1):
— Maksimum sehim: L/200 (toplam yüklerde), L/300 (kaplama yapıldıktan sonra ilave canlı yük için)
— Asik sehimi L/200'ü aşarsa: kiremit veya çatı kaplamasi yüzeyi dalgalanır, derz açılır, su sızmaya başlar

Mertek (common rafter) boyutlandirmasi:
— Tipik kiremit kaplamali cati icin: 50×75 ile 50×100 mm
— Mertek araligi: kiremit ve yük tipine gore 400-600 mm
— Merteğin duvar tablasına (wall plate) oturma mesafesi: minimum 40 mm — daha az mesafede lokal ezilenin kesit taşıma kapasitesi düşer

Kertiğik (bird's mouth) kesimi:
— Merteğin duvar tablasına otururken yapılan çentik
— Çentik derinliği: mertek derinliğinin maksimum 1/3'ü — daha derin çentik merteği kritik noktalarda zayıflatır
— Çentik uzunluğu: minimum 40 mm yatay oturma yüzeyi

Metal bağlantı elemanı olmayan ahşap karkasta çekme ve kayma kuvvetleri yalnızca çivi sürtünmesine dayanır. Bu bağlantı yöntemi Eurocode 5 uyarınca taşıma kapasitesi kanıtlanmış bağlantı olarak kabul edilmez.

Bağlantı elemanı türleri:
— Çivi plakasi (nail plate / punched metal plate — EN 14545): prefabrik makaslar
— Düğüm bağlayıcısı (joist hanger / U-klibi): asık-makas bağlantısı
— Raf askısı (ridge strap): mahya noktasındaki mertek çiftini bağlar
— Eave strap / rüzgar askısı (uplift strap): mertek ile duvar tablası arasında
— Köşe konsolları (angle bracket): genel düğüm bağlantıları

Galvaniz sınıfı gereksinimleri:
— İç konumdaki (HC2) bağlantı elemanları: minimum Z275 sıcak daldırma galvaniz (EN 10326)
— Dışarıda veya sacak altındaki (HC3): minimum Z350 veya Z450
— Kıyı projeleri ve tuzlu atmosfer: paslanmaz çelik AISI 304 minimum

Bağlantı kapasitesi:
— Her bağlantı elemanı uretici kapasite tablolarına uygun yük altında kullanılacaktır
— Bağlantı kapasitesi tasarım yükünün minimum 1.5 katı olacaktır (EN 1995-1-1 yük kombinasyonları)

Çivi gereksinimleri:
— Galvanize çivi: minimum Z350
— Parlak (gümüş) çivi galvanize olmadığından ahşap karkas bağlantısında kesinlikle kullanılamaz
— Ring-shank (halka yivli) veya spiral çivi tercih edilir — geri çıkma direnci 3 kat fazla
— Minimum çivi sayısı: tasarım gereği, ancak hiçbir bağlantıda 2'nin altına düşülemez

Rüzgar emme kuvveti (uplift), çatı yüzeyini yukarı doğru kaldırmaya çalışır. Türkiye'nin büyük bölümünde rüzgar uplift kuvveti çatının kendi ağırlığını aşabilir — bağlantı olmaksızın çatı bodur duvardan kalkmış çatı şeklinde ayrılabilir.

Uplift kuvveti hesabı (EN 1991-1-4):
— Rüzgar emme basıncı: saçak ve köşe bölgelerinde çatı ortasından 2-3 kat fazla
— Net uplift = rüzgar emme kuvveti − ağırlık yükü
— Net uplift > 0 olduğunda bağlantı zorunludur — Türkiye'de çoğu konum için bu durum geçerlidir

Uplift strap (rüzgar askısı) gereksinimleri:
— Her mertekte duvar tablasına (wall plate) galvanize çelik uplift strap bağlanacaktır
— Strap özellikleri: minimum 30×1.5 mm galvanize çelik şerit (Z275 minimum)
— Strap merteğin her iki tarafına bükülür — mertekte minimum 6 adet çivi, duvar tablanında minimum 6 adet çivi
— Strap kapasitesi hesaplanan net uplift kuvvetini 1.5 güvenlik katsayısıyla karşılamalıdır

Prefabrik makas için uplift:
— Makasın bodur duvara oturma noktasında: galvanize L-klibs veya U-klibs
— Makasın bodur duvarın üstüne yalnızca oturması rüzgar uplift için kesinlikle yeterli değildir
— Klibs kapasitesi yük hesabına uygun seçilecektir

Çatı altı örtüsü (underlay), kaplama ile karkas arasına yerleştirilen ve hem su sızdırmazlığı hem nem yönetimi sağlayan ikincil su bariyeridir.

Örtü tipi seçimi (EN 13859-1):
— Soğuk çatı sistemlerinde (karkas boşluğu havalandırılan): nefes alabilen (breathable / vapour open) örtü zorunludur
— sd değeri: maksimum 0.3 m (vapour open) — bu değerin altındaki örtü buharı geçirir, nem boşlukta hapsolmaz
— Geleneksel bitümlü felt (kaba felt): sd = 20-200 m — buhar geçirmez — yalnızca ventile edilmiş double-felt sistemde kullanılabilir

Breathable örtünün işlevi:
— Dışarıdan gelen likit suyu (yağmur, kar erimesi) geçirmez
— İç mekandan gelen su buharının çatı boşluğundan dışarı atılmasına izin verir
— Kaplama altında hava akışıyla birleşince çatı boşluğu kuru kalır

Montaj kuralları:
— Örtü mertekler üzerine, çitalar altına yerleştirilir
— Yatay örtüşme (lap): minimum 150 mm
— Mahyada örtüşme: minimum 300 mm
— Saçaktan minimum 50 mm sarkma: suyu oluk içine yönlendirir
— Örtü, mafsallı ama çökmemeli — su birikimi engellenmelidir
— Bağlantı: plastik vidalı tutturuculuk (neler), sonrasında çıta bu tutturucuları sabitler

Soğuk çatı tanımı:
— Isı yalıtımı tavan döşemesi üstünde (karkasın altında)
— Çatı boşluğu (makas ve kaplama arası) yalıtımsız, havalandırılan alan
— Soğuk çatıda havalandırma zorunludur — havasız boşluk kondensasyon tuzağıdır

Havalandırma açıklıkları (BS 5250 / EN 1992-1-1 prensipleri):
— Saçak girişi: her 5 m² tavan alanı için minimum 500 mm² kesintisiz hava girişi
— Saçakta delikli soffit veya özel hava ızgarası
— Mahyada hava çıkışı: delikli mahya örtüsü veya mahya havalandırıcısı
— Hava girişi ile hava çıkışı arasında kesintisiz 50 mm hava aralığı — kaplama örtüsü altında

Counter batten (çita-karşı çıta) sistemi:
— Breathable örtü üzerine, mertek yönünde minimum 25×38 mm karşı çıta (counter batten)
— Bu çıta, örtü ile kiremit çıtası arasında hava akış kanalı oluşturur — nem buharlaşır
— Karşı çıta olmadan örtü kiremit çıtasına yapışır, hava akışı durur

Sıcak çatı (warm roof) sistemi:
— Yalıtım mertek araları dolu, boşluk yok
— Breathable örtü zorunlu değil ama önerilir
— Buhar kontrolü: iç tarafta sd > 50 m buhar bariyeri zorunlu
— Detaylı tasarım gerektirir — bu madde soğuk çatıyı kapsamaktadır

Saçak tahtası (fascia board):
— Minimum boyut: 25×150 mm — daha ince fascia kiremit oluk braketini taşıyamaz
— Malzeme: emprenye yapılmış ahşap (HC3.1 minimum) veya PVC/kompozit
— Fascia arasına su girişini önlemek için derz silikon uygulanacaktır

Soffit (saçak tavan):
— Delikli veya ızgaralı soffit — hava girişini engellemeyen (Madde 8)
— Boyalı hardbord veya PVC soffit paneli
— Soffit ile fascia birleşimi: metal profil veya silikon

Damla saçağı / Drip edge (metal damlatma profili):
— Saçak hizasında, kaplama örtüsü altına yerleştirilecek metal damlatma profili zorunludur
— Malzeme: galvanize çelik veya alüminyum minimum 0.6 mm
— İşlevi: yağmur suyunun fascia ahşabı üzerinden akmasını önler — doğrudan oluk içine yönlendirir
— Damlatma profili olmadan fascia alt kenarı sürekli ıslanır ve çürür

Oluk (yağmur oluğu) braketi:
— Oluk braketi: maksimum 500 mm aralıkla fascia'ya monte edilecektir
— Oluk eğimi: minimum yüzde 0.5 — her 1 m'de 5 mm alçalma
— Düz veya ters eğimli oluk suyun birikmesine ve taşmasına yol açar

Mahya kirişi (ridge board/beam):
— Kalınlık: minimum 25 mm
— Derinlik: mertek derinliğinin minimum yüzde 75'i kadar — bağlantı için yeterli yüzey
— Çift taraftan mertek bağlantısı karşı alternating (biri sola biri sağa) monte edilecektir — aynı noktaya iki mertek eklenmez
— Mahya üstü strap: karşı taraftaki mertek çiftlerini bağlayan ridge strap (uplift için)

Alın (verge / gable) detayı:
— Alın çıtası: fascia ile sürekli bağlantılı
— Alın altı örtüsünde minimum 150 mm iç tarafa içeriye kıvrım
— Alın kiremiti veya alın metal kaydırma: kenar kiremitinin rüzgarda kalkmasını önler

Dere (valley) detayı:
— Dere, iki çatı yüzeyinin kesişiminde suyun toplandığı en kritik noktadır
— Dere tahtası (valley board): minimum 25×150 mm, mertek açısına göre eğimli kesim
— Dere metalı: galvanize çelik minimum 0.7 mm veya alüminyum minimum 1.0 mm
— Dere metalı genişliği: her iki tarafta kiremit altına minimum 150 mm giriş
— Dere ile kiremit arası: su geri tepmesini önlemek için dere kenarı hafif kıvrık (drip profile)
— Dere altına breathable örtü ikinci kat olarak yapıştırılacaktır

Yangın boşluğu riski:
— Ahşap çatı boşluğu kesintisiz hava akışı ile yangın yayılması için hızlı bir kanal oluşturur
— Yangın bodrum veya komşu birimden çatı boşluğuna ulaşırsa kısa sürede bina geneline yayılabilir

Yangın bölümlendirmesi (TS EN 1995-1-2 / Türkiye Yangın Yönetmeliği):
— Birden fazla bağımsız bölüm barındıran yapılarda: her bağımsız bölüm duvarı çatı boşluğunda da yangın bariyeri ile devam edecektir
— Bariyer malzemesi: minimum 15 mm alçı levha (yangın dayanımlı) veya 100 mm mineral yün
— Bariyer, ahşap elemanlara mekanik olarak monte edilecektir

Çatı boşluğunun kaplama detayı (isteğe bağlı yangın direnci artışı):
— Tavan üstünden 12.5 mm alçı levha ile kaplı karkas boşluğu: yaklaşık 30 dk yangın dayanımı sağlar
— 2 kat 12.5 mm FR (fire resistant) alçı: yaklaşık 60 dk

Ahşabın yanma hızı ve boyutlandırma katkısı:
— Ahşabın kömürleşme hızı: 0.7 mm/dak (EN 1995-1-2)
— Yangın hesabında bu kömürleşme göz önüne alınarak artık (residual) kesit tasarlanır
— C24 ahşap doğru kesit büyüklüğünde yapısal elemanlar için 30 dk yangın dayanımını karşılayabilir

Geometri toleransları:
— Mahya doğruluğu: 20 m boyunca maksimum 10 mm sapma
— Mertek yüzey düzlüğü: 2 m mala ile maksimum 5 mm
— Makas dikeyliği: her makasta maksimum ±3 mm
— Bütün makas aralıkları: tasarım değerinin ±10 mm'si içinde

Denetim aşamaları (kaplama öncesi zorunlu):
1. Ahşap teslimi: nem içeriği ölçümü ve sınıf damgası kontrolü
2. Emprenye belgesi: parti sertifikası kontrolü
3. Metal bağlantı: her düğüm noktasının klips/strap varlığı
4. Uplift strap: her mertek-duvar tablası birleşiminde
5. Breathable örtü: sd belgesi ve montaj kalitesi
6. Havalandırma: saçak ve mahya açıklıkları kontrolü
7. Dere metali: genişlik ve yerleştirme
— Her aşama fotoğrafla belgelenecektir — kaplama kapandıktan sonra erişilemez

Teslim tutanağı içeriği:
— Ahşap sınıf belgesi (EN 14081)
— Emprenye parti sertifikası
— Makas hesap raporu
— Metal bağlantı eleman katalog sayfaları
— Breathable örtü sd belgesi
— Montaj fotoğraf dosyası