Ahşap Dış Cephe Kaplama (Lambiri) Teknik Şartnamesi

Ahşap dış cephe kaplama sistemi — havalandırma boşluğu, kontratahta ve lambiri tahta dizilimi

Madde 1 — Kapsam ve Amaç

Bu şartname; villa, konut ve ticari bina dış cephelerinde uygulanan ahşap kaplama (lambiri) sistemlerinin — masif ahşap, ısıl işlem görmüş (thermowood) veya emprenye edilmiş ahşap dahil — tür seçimi, nem/iklimlendirme, havalandırmalı cephe sistemi tasarımı, sabitleme, detaylandırma, yüzey koruması ve kalite kontrol esaslarını kapsar.

Bu doküman; kompozit (WPC) cephe kaplamalarını ve iç mekan ahşap kaplamalarını doğrudan kapsamaz; bu ürünler için ayrı teknik şartname esas alınmalıdır.

Madde 2 — Tanımlar ve Kısaltmalar

Madde 3 — Uygulanacak Standart ve Yönetmelikler

Madde 4 — Ahşap Tür Seçimi ve Dayanıklılık Sınıfları

• Kullanılacak ahşabın dayanıklılık sınıfı, TS EN 335 esasına göre projenin maruz kalacağı kullanım sınıfına (dış mekan, zeminle temassız düşey yüzey için tipik olarak "Kullanım Sınıfı 3") uygun olmalıdır.
• Doğal dayanıklılığı yetersiz türler, ısıl işlem veya emprenye ile dış mekan kullanımına uygun hale getirilmeden kullanılmaz.
• Emprenye edilmiş ahşap kullanılacaksa, modern bakır esaslı koruyucular (örn. ACQ, mikronize bakır) konut projelerinde tercih edilir; eski nesil arsenik esaslı koruyucular (örn. CCA) sağlık/çevre gerekçesiyle birçok kullanım alanında kısıtlanmıştır ve konut cephe uygulamalarında kullanılmaz. Kullanılan koruyucunun REACH/KKDİK mevzuatına uygunluğu tedarikçiden belgelenir.
• Ahşabın kaynağı, yasal menşei ve tür sertifikası tedarik aşamasında belgelenir; FSC/PEFC gibi sürdürülebilir orman yönetimi sertifikaları proje şartına göre tercih edilebilir ancak bu şartname kapsamında zorunlu değildir — zorunlu olan, ahşabın yasal kaynaktan geldiğinin belgelenmesidir.

Madde 5 — Nem İçeriği ve Ahşabın İklimlendirilmesi

• Ahşap, higroskopik bir malzeme olduğundan ortam nemine göre sürekli şişer/büzülür; montaj öncesi ahşabın, uygulanacağı bölgenin iklim koşullarına yakın bir denge nem içeriğine (EMC) ulaşacak şekilde iklimlendirilmesi (havalandırmalı, örtülü şekilde bir süre bekletilmesi) gerekir.
• Dış mekan ahşap kaplaması için tipik hedef nem içeriği, bölgesel iklim koşullarına göre değişmekle birlikte genel referans aralığı ~15-18%'dir; kesin hedef değer, proje lokasyonu ve kullanılan ahşap türüne göre belirlenir.
• Ahşap nem ölçer (pin veya pinless tip) ile teslimat ve montaj öncesi nem içeriği kontrol edilip kayıt altına alınır.
• Ahşap, sahada açık havada, yağmur/güneşe doğrudan maruz kalmayacak, hava sirkülasyonu olan bir alanda istiflenip depolanır.
• Henüz yeterince kurumamış (yeşil/ıslak) ahşap istiflenirken katlar arasına ara çıta (sticker) konularak her tahtanın etrafında hava sirkülasyonu sağlanır; havasız/sıkı istifleme, mavi leke mantarı (sapstain) gibi yüzeysel küf oluşumuna zemin hazırlar.

Madde 6 — Kaplama Profil Tipleri ve Montaj Yönü

• Montaj yönü (yatay/düşey) mimari tasarım tercihine göre belirlenir; düşey montajda su akışı doğrultusu genellikle daha lehine, yatay montajda ise bindirme detayının su geçirmezliği daha kritiktir.
• Bindirmeli (shiplap) profilde, üstteki tahta alttaki tahtanın üst kenarını dıştan örtecek şekilde monte edilir; bu sıralama suyun tahtadan tahtaya akıp dışarı atılmasını sağlar. Ters sıralama (alttaki tahta üsttekini örtecek şekilde) su akışını tahtaların arkasına yönlendirir ve kabul edilmez.
• Zıvanalı (tongue & groove) profilde, zıvana (dil) kısmı yukarı bakacak şekilde monte edilir; bu, su birikmesini önler ve derz içine su göllenmesini engeller.
• Profil tipi ve montaj yönü seçimi, havalandırma boşluğu tasarımıyla (bkz. Madde 7) uyumlu olmalıdır.

Madde 7 — Havalandırmalı Cephe Sistemi ve Yangın Güvenliği Esasları

• Ahşap kaplama, ana duvar yüzeyi ile kaplama arasında bir hava boşluğu (havalandırma boşluğu) bırakılarak monte edilir; bu boşluk, ahşabın arka yüzündeki nemin tahliyesini ve nem dengesini sağlar.
• Havalandırma boşluğu derinliği tipik olarak ~20-40 mm aralığında tasarlanır; kesin derinlik, kaplama ağırlığı, rüzgar yükü ve proje detayına göre belirlenir.
• Kontratahta/dikme aralığı ve ankraj tipi/sayısı, rüzgar emme (negatif basınç) etkisi dahil olmak üzere TS EN 1991-1-4 (rüzgar yükleri) esasına göre hesaplanan yüke göre boyutlandırılır; bina yüksekliği, konumu (kıyı/açık arazi/kentsel) ve kaplama ağırlığı bu hesabın girdileridir. Kesin ankraj sayısı/aralığı proje mühendisi tarafından hesapla belirlenir, bu şartname sabit bir değer dayatmaz.
• Havalandırma boşluğunun alt ve üst uçlarında hava giriş/çıkış açıklıkları bırakılır; bu açıklıklar haşere girişini önleyen, ancak hava akışını kesmeyen delikli/ızgaralı bir böcek ağı ile korunur.
• Çok katlı binalarda, havalandırma boşluğunun potansiyel "baca etkisi" ile yangının hızla yayılmasını önlemek amacıyla, bina yüksekliği/kullanım sınıfına göre yönetmelik gereği yangın durdurucu (cavity barrier) detayları değerlendirilir.
• Kaplama sisteminin yangına tepki sınıfı (Euroclass, TS EN 13501-1), projenin bağlı olduğu yangın yönetmeliği şartına göre belgelenir.

Havalandırmalı cephe detayı — hava giriş/çıkış açıklıkları ve böcek ağı ile korunan boşluk

Madde 8 — Alt Yapı (Kontratahta/Dikme) ve Buhar Geçirgen Membran

• Kaplamayı taşıyan kontratahta/dikme (batten) sistemi, ana duvara uygun ankraj elemanlarıyla, düşey/yatay hizada monte edilir.
• Ana duvar yüzeyi ile havalandırma boşluğu arasında, buhar geçirgen ancak su geçirmez bir membran (nefes alabilen su yalıtım örtüsü) kullanılır; bu membran, yapının içinden gelen nem buharının dışarı çıkmasına izin verirken dışarıdan gelen suyu içeri almaz.
• Kontratahta malzemesi, ahşap kaplamayla aynı veya uyumlu dayanıklılık sınıfında seçilir; kontratahta çürürse üzerindeki kaplama da desteksiz kalır.
• Isı yalıtımlı cephe sistemleriyle birlikte uygulanacaksa, kaplama-membran-yalıtım-duvar katmanlarının doğru sırayla detaylandırılması sağlanır. Kontratahtayı/braketleri duvara sabitleyen metal ankrajlar, yalıtım katmanını delip geçtiğinden potansiyel bir ısı köprüsü noktasıdır; yüksek performanslı (pasif ev benzeri) yalıtım hedeflenen projelerde, ısı köprüsü etkisini azaltan termal kesitli (thermally broken) braket sistemleri veya ahşap/kompozit ara takoz kullanımı değerlendirilir.

Madde 9 — Sabitleme Elemanları ve Yöntemleri

• Sabitleme; görünür (yüzeyden vida/çivi) veya gizli (klips/kanal sistemi ile arkadan) yöntemle yapılabilir; seçim, profil tipine ve estetik tercihe göre yapılır.
• Kullanılacak vida/çivi/klips, paslanmaz çelik (A2/A4 sınıfı) veya sıcak daldırma galvanizli malzemeden seçilir.
• Sabitleme elemanları, ahşabın genleşme/büzülme hareketine izin verecek şekilde (aşırı sıkılmadan) monte edilir; aşırı sıkılan vida/çivi, ahşabın hareketini kısıtlayarak çatlamaya yol açabilir.
• Gizli sabitleme sistemlerinde, klips aralığı ve kapasitesi üretici teknik föyüne uygun seçilir.

Madde 10 — Genleşme Payları ve Uç Kesim Detayları

• Tahtalar arasında, ahşabın mevsimsel nem değişimiyle genleşme/büzülmesini karşılayacak yeterli bir derz/montaj payı bırakılır; pay miktarı tahta genişliği ve ahşap türüne göre üretici/proje mühendisi tarafından belirlenir.
• Tahta uçlarının duvar, çerçeve veya diğer sabit elemanlarla birleştiği noktalarda da benzer bir hareket payı bırakılır.
• Sahada kesilen her tahta ucu (baş kesiti), montajdan önce uç kesit koruyucu (end-grain sealer) ile kapatılır; bu işlem atlanmaz.

Uç kesit koruması — kesilen tahta ucuna end-grain sealer uygulaması, su emilimini sınırlar

Madde 11 — Detaylandırma: Köşe, Zemin Mesafesi, Pencere/Kapı Çevresi

• Dış köşe birleşimleri, gönyeli (mitre) kesim veya köşe profili/köşe tahtası (corner board) ile detaylandırılır; her iki yöntemde de su geçirmezlik ve hareket payı gözetilir.
• İç köşe birleşimleri, genellikle bir iç köşe çıtası (inside corner trim) ile veya tahtaların doğrudan gönyeli kesimle karşılıklı oturtulmasıyla detaylandırılır; iç köşede su birikme riski dış köşeye göre farklıdır ve derz açıklığı su tahliyesine izin verecek şekilde bırakılır.
• Kaplamanın alt kenarı ile bitmiş zemin kotu arasında yeterli bir açıklık bırakılır; bu açıklık, yağmur sıçraması ve toprak/zemin nemine sürekli maruziyeti önler.
• Pencere/kapı çevrelerinde su tahliyesini sağlayan damlalık (flashing) detayı uygulanır; kaplama ile doğrama arasındaki derz, su geçirmez ama buhar geçirgen bir dolgu ile kapatılır.
• Kaplamanın üst ve yatay yüzeyle kesiştiği noktalarda (saçak altı, pervaz üstü) su birikmesini önleyen eğim/damlalık detayı sağlanır.

Madde 12 — Yüzey Kaplama, Bakım ve Periyodik Kontrol

• Yüzey kaplaması TS EN 927 serisi esasına göre dış mekan performansı doğrulanmış bir ürün olmalıdır.
• Kaplama yüzeyi yılda en az 1 kez görsel olarak kontrol edilir; kontrol listesi şunları kapsar: yüzeyde çatlak/kabarma, uç kesitlerde çürüme başlangıcı, küf/mantar lekesi, sabitleme elemanlarında korozyon veya gevşeme, havalandırma açıklıklarının tıkanıp tıkanmadığı, zemin mesafesinin bitki örtüsü/dolgu ile daralıp daralmadığı ve köşe/pencere detaylarında su izi bulunup bulunmadığı.
• İklim koşulları daha nemli/yağışlı olan bölgelerde (kıyı/orman bölgeleri gibi), kontrol sıklığının yılda 1'den 2'ye çıkarılması değerlendirilir.
• Yağ/boya kaplaması seçilmişse, üretici talimatına uygun periyotlarla yeniden uygulama planlanır.
• Doğal gri patina tercih edilmişse, bu tercih proje sahibine önceden açıkça bildirilir ve bir kalite kusuru olmadığı belgelenir.

Madde 13 — Montaj Toleransları ve Uygulama Koşulları

• Kaplama düşeyliği/yataylığı su terazisi veya lazer nivo ile kontrol edilir.
• Yağmurlu havada veya ahşap nem içeriği hedef aralığın dışındayken montaja başlanmaz.
• Kesim, delme ve yüzey işlemleri sırasında oluşan talaş/toz, tahta yüzeyinden ve derzlerden temizlenir.
• Uygulama sırası, alt sıradan üst sıraya doğru, su akış yönü gözetilerek ilerler.

Madde 14 — Kalite Kontrol ve Kabul Kriterleri

Madde 15 — İş Güvenliği ve Çalışma Şartları

• Kesim/delme işlemlerinde toz maskesi ve göz koruması kullanılır.
• Emprenye/kimyasal işlem görmüş ahşapla çalışırken üretici güvenlik bilgi formuna uyulur.
• Yüksekte çalışma gerektiren cephe uygulamalarında düşme önleyici ekipman kullanılır.
• Elektrikli el aletleri nemli/yağmurlu havada kullanılmaz.

Madde 16 — Garanti Şartları

Garanti kapsamındaki arıza; ahşap malzemede yapısal bütünlüğü bozan çürüme/böcek hasarı (yüzeysel renk değişimi hariç) veya yüzey kaplamasında kabarma/dökülme şeklinde belirgin bütünlük kaybı (yüzeyin genelini kapsayan, noktasal olmayan) olarak tanımlanır; bu tanım sözleşme özel şartlarında proje bazında netleştirilebilir.

Madde 17 — Teslim Belgeleri

• Ahşap tür, kaynak ve dayanıklılık sınıfı belgesi
• Nem içeriği ölçüm kayıtları (teslimat ve montaj öncesi)
• Havalandırmalı cephe sistemi detay çizimleri
• Uygulama fotoğrafları (uç kesit koruma, havalandırma açıklıkları, sabitleme detayı)
• Yüzey kaplama ürün teknik föyi
• Yangın sınıfı belgesi (proje şartına göre gerekiyorsa)
• Uygulama projesi (as-built)
• Garanti belgeleri ve bakım talimatı

Madde 18 — Reddedilme Kriterleri

• Dış mekan kullanım sınıfına uygun dayanıklılık belgesi olmayan ahşap kullanımı
• Nem içeriği kontrol edilmeden/kayıt tutulmadan yapılan montaj
• Havalandırma boşluğu bırakılmadan (doğrudan duvara) yapılan montaj
• Uç kesit koruyucu uygulanmamış kesim yüzeyleri
• Genleşme payı bırakılmadan sıkı/boşluksuz yapılan montaj
• Paslanmaz/galvanizli olmayan sabitleme elemanı kullanımı
• Zemin mesafesi bırakılmadan yapılan alt detaylandırma
• Çok katlı binalarda yangın güvenliği değerlendirmesi yapılmamış cephe tasarımı