Alçı Saten Teknik Şartnamesi 2026:
Usta Bahaneleri ve Şantiye Gerçekleri
Mimar ve Mühendisler İçin Ön Söz
Alçı saten, bir yapının iç yüzeyinin son cilasıdır — tüm önceki imalatların hataları ya bu katta gizlenir ya da defalarca kat boyayla örtülmeye çalışılır. Gerçekte alçı saten çok hassas bir kimyasal sistemdir: taze çimento sıva üzerine sürülen alçı, alkali reaksiyon nedeniyle zamanla sararır ve soyulur. Fazla suyla açılan alçı mukavemet kazanamaz. Ortamda hava akımı varsa yüzey çok hızlı kurur ve çatlaklar kaçınılmazdır. Tesisat borusu veya elektrik kanalı yakınında file atlanırsa o hatta boyadan geçen çatlak her sezonda yeniden açılır. Farklı üretici alçıların karıştırılması kimyasal uyumsuzluk yaratır. Bu şartname, TS EN 13279-1, TS EN 13279-2 ve Türkiye şantiyesinin 20 yıllık deneyimiyle, sahada gerçekten yaşanan hataları belgeler.
Genel Standartlar ve Alçı Türleri
Temel Standartlar
Alçı bağlayıcılar ve alçı sıvalar: TS EN 13279-1
Deney metotları: TS EN 13279-2
Yangın sınıfı: A1 / A2 (TS EN 13501-1)
Buhar geçirgenliği: TS EN 12086
Bağ dayanımı: TS EN 1015-12
Alçı Türleri
B1 — Alçı saten (ince bitiş kaplama)
B2 — Perlitli alçı (tek katlı sistem)
B3 — Alçı tamir harcı
C — Çimento-alçı karışımlı
Kullanım: yalnızca iç ve kuru ortamlar
Alçı asla dış cephede kullanılamaz. Alçı (CaSO4) nem ve yağmur suyuna karşı kimyasal olarak stabil değildir — suyla temas ettiğinde çözünür. Dış cephe, ıslak hacim (banyo, mutfak), zemin altı ve sürekli neme maruz kalan herhangi bir yüzey alçı saten için uygun değildir. Bu alanlarda çimento esaslı ince sıva veya özel su dayanımlı sistemler kullanılmalıdır.
Kabul gören üreticiler ve markalar: Knauf (Goldband, MP75, Uniflott), USG (Durfinish), Baumit (Baumit Feinputz), Arı Alçı ve sistem onaylı muadilleri. Üretici sistem bütünlüğü zorunludur — alçı bağlayıcısı ve dolgu katkısı aynı sistemden seçilecektir.
Madde 1: Çimento Sıva Kür Süresi — Minimum 28 Gün
Resmi Şartname Metni
Alçı saten, çimento esaslı sıva üzerine uygulanacaksa sıvanın minimum 28 gün kür süresini tamamlamış olması zorunludur. Perlitli alçı veya alçı perde sıva üzerine uygulama yapılacaksa perlitli alçının minimum 7 gün kuruması beklenecektir. Gaz beton veya alçıpan yüzeyler üzerine uygulama için üretici teknik veri sayfasındaki hazırlık süresi esas alınacaktır. Taze ve nemli yüzeylere alçı saten uygulanamaz.
USTA
"Sıva iki haftadır kuruyor şefi, dokunuyorum sert — alçıyı hemen çekelim, boya bitişik."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Taze çimento sıvası pH 12-13 gibi güçlü alkali ortam oluşturur. Alçı (kalsiyum sülfat) bu alkali ortamda kimyasal reaksiyon vererek çözünür. Bu reaksiyon hemen görünmez — ilk aylarda saten yüzeyi sarı-kahverengi leke şeklinde yüzeye çıkar, zamanla alçı-sıva bağı zayıflar ve alçı soyulmaya başlar. 28 gün sonunda sıvanın karbonatlaşması tamamlanır ve pH normale döner; alçı artık bu yüzeyde güvenle tutunabilir.
Madde 2: Yüzey Temizliği ve Aderans Kontrolü
Resmi Şartname Metni
Alçı saten uygulanacak yüzeyler; toz, kir, yağ, boya artığı ve alçının tutunmasını engelleyen tüm maddelerden tamamen arındırılmış olacaktır. Pürüzsüz veya su emmeyen yüzeylere (PVC boru, metal kutu, alçıpan kenar bandı vs.) aderans köprüsü uygulanacaktır. Mevcut boyalı yüzeylere alçı saten uygulanmadan önce boya zımpara ile pürüzlendirilecek; parlak yüzey alçıyı tutmaz. Sıva üzerindeki çıkıntı ve çöküntüler alçı satenden önce alçı tamir harcıyla tesviye edilecektir.
USTA
"Yüzey temiz görünüyor şefi, alçıyı direkt çekelim — zaten boya üstüne de tuttu hep."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Boya üzerine sürülen alçı saten, boyaya tutunur — betona veya sıvaya değil. Boya tabakasının kendi altından ayrılması, alçıyı da beraberinde çeker. Özellikle eski, çatlak veya kabarmış boya, alçı katından çok daha ağır gelir ve levha halinde düşer. Pürüzlendirme, boya yüzeyine mekanik tutunma noktaları açar. Metal veya PVC yüzeyler ise kimyasal olarak alçıyla bağ kuramaz — aderans astarı bu yüzeylere alçının tutunacağı kimyasal köprüyü oluşturur.
Madde 3: Alçı Karıştırma — Su Oranı ve Homojenlik
Resmi Şartname Metni
Alçı saten, temiz bir kaba önce su konulacak, ardından toz alçı suya yavaşça ilave edilecektir — toza su dökmek değil, suya toz eklemek doğru yöntemdir. Karışım düşük devirli (max. 400 rpm) karıştırıcı ile topaksız ve pürüzsüz kıvama ulaşana dek karıştırılacaktır. Su oranı üretici teknik veri sayfasındaki değeri aşmayacaktır (genellikle 100 kg alçıya 60-70 litre su). Priz başlamış alçıya kesinlikle su ilave edilmeyecek ve karıştırılmayacaktır. Farklı üreticilerin alçı tozları karıştırılmayacaktır.
USTA
"Biraz daha su koyalım şefi, daha iyi yayılıyor — az su olunca zor sürülüyor."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Alçı kürü stoikiometrik bir reaksiyondur: CaSO4 (yarı-hidratlı alçı) + su → CaSO4·2H2O (dihidratlı alçı = sertleşmiş). Bu reaksiyon belirli bir su/alçı oranında tamamlanır. Fazla su, reaksiyon dışında kalır ve kuruma sırasında buharlaşarak yüzeyde gözenekler bırakır — bunlar hem dayanımı düşürür hem de boya sonrasında görünür kabarcıklara dönüşür. Priz başlamış alçıya su eklemek kristal yapısını bozar; yeniden karıştırılan alçı hiç sertleşemez ya da çatlaklar oluşturur. Farklı üretici alçılar, priz hızlandırıcı ve geciktirici katkıları bakımından uyumsuz olabilir — beklenmedik erken veya geç priz alımı yaşanır.
Alçı saten imalatı denetimi ve teknik şartname danışmanlığı için WhatsApp'tan yazın.
Danışmanlık Alın
Madde 4: Pot Life — Priz Başlamış Alçı Yasağı
Resmi Şartname Metni
Karıştırılmış alçı sateni, üretici teknik veri sayfasında belirtilen kullanım süresi (pot life) içinde uygulanacaktır. Standart alçı saten için pot life +20°C koşullarında 45-90 dakikadır. Sıcak havalarda bu süre kısalır; soğuk havalarda uzar. Priz belirtileri (kıvam artışı, yüzeyin ısınması, plastisitesini yitirmesi) gözlemlendiğinde alçı uygulanmayacak ve atılacaktır. Aynı karışımı yeniden yumuşatmak amacıyla ısıtma veya su ilave etmek yasaktır.
USTA
"Alçı biraz tutmaya başladı ama hâlâ sürülür şefi — biraz su ekleriz, yumuşar."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Alçının priz alması, kimyasal kristallenme başladığı anlamına gelir. Bu aşamada eklenen su kristal oluşumunu kesintiye uğratır; yeni bir kimyasal reaksiyon başlamaz, sadece mevcut kristaller bozulur. Priz başlamış alçı uygulandığında dayanım kazanmaz — yüzey üst tabakası donmuş gibi görünür ama alt kısım tutunmamıştır. Birkaç hafta içinde boyayla birlikte soyulur. "Elde kalmasın" mantığıyla uygulanan priz alımış alçı, zamanında yakalanması halinde söküm maliyeti yokken, sonradan söküm + yeniden alçı maliyeti kaçınılmaz olur.
Madde 5: Uygulama Kalınlığı — Maximum 3 mm Kuralı
Resmi Şartname Metni
Alçı saten tek katta maksimum 3 mm kalınlıkta uygulanacaktır. Standart düz yüzeylerde hedeflenen kalınlık 1.5-2 mm olup üretici teknik veri sayfasındaki limite uyulacaktır. 3 mm'yi aşan kalınlık gerektiren durumlar için iki kat uygulama yapılacak; birinci kat yüzeye zarar vermeyecek ölçüde sertleştikten sonra ikinci kata geçilecektir. Kalınlık kontrolü için ıslak film ölçüm tarağı kullanılacaktır. 5 mm ve üzeri tek kat alçı saten kesinlikle kabul edilmeyecektir.
USTA
"Duvar biraz eğri şefi, kalın süreriz kapatırız — alçı her şeyi düzeltir zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Alçı, kürlenirken hafif genleşir ama bu genleşme kontrolsüz kalın katlarda farklı hızda kuruma yüzünden gerilim oluşturur. 5 mm üzeri tek kat alçı saten, yüzeyden içe doğru farklı kuruma hızları nedeniyle "harita çatlakları" oluşturur; bu çatlaklar boya sonrasında daha belirgin hale gelir. Duvar eğriliğini alçıyla kapatmak yanlış yaklaşımdır — eğrilik çimento sıva veya tesviye aşamasında giderilmelidir. Alçı saten bir tesviye değil, bitiş katmanıdır.
Madde 6: Tesisat Kanalı ve Boru Çevresinde File
Resmi Şartname Metni
Duvara gömülü tesisat kanalları, elektrik boruları ve priz/anahtar kutu çevresinde, sıva uygulaması tamamlandıktan ve alçı saten uygulanmadan önce alkali dayanımlı cam elyaf filesi yerleştirilecektir. File, kanal veya kutu kenarlarından her yönde minimum 10 cm uzanacak ve alçı katı içine gömülecektir. File gömüldükten sonra alçı üzerinden geçirilerek yüzey pürüzsüzleştirilecektir. Plastik tesisat borusu ile sıva/alçı arasındaki hareket farkı nedeniyle bu noktalar özellikle çatlak risklidir.
USTA
"Kanalın üstünü direkt sıva kapatır şefi, file ne gereği — zaten görünmeyecek."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Plastik boru veya metal tesisat borusu ile çimento sıva/alçı arasında ısıl genleşme farkı vardır. Yaz-kış sıcaklık değişimiyle boru ve sıva farklı oranlarda genleşip büzülür. Bu göreli hareket, boru hattı boyunca çatlak oluşturur — bu çatlaklar boyadan geçerek görünür hale gelir ve her mevsim yeniden açılır. Cam elyaf file bu göreli hareketi absorbe ederek çatlağın yüzeye ulaşmasını engeller.
Madde 7: Farklı Malzeme Birleşimlerinde File
Resmi Şartname Metni
Alçı saten uygulaması öncesinde, farklı altyapı malzemelerinin birleştiği yüzey hatlarında (beton kolon — tuğla duvar, alçıpan — sıvalı duvar, ahşap çerçeve — alçı yüzey) alkali dayanımlı cam elyaf filesi (AR-Glass, TS EN 13496) yerleştirilecektir. File her iki yüzeye minimum 10 cm uzanacak, ıslak alçı içine gömülecek ve yüzeyden minimum 1/2 derinliğe konumlandırılacaktır. File bindirme noktalarında minimum 5 cm örtüşme sağlanacaktır.
USTA
"Alçı her iki yüzeyi birleştiriyor şefi, file koymak zaman kaybı — zaten boya kapatır."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Beton kolonun ısıl genleşme katsayısı (12 mikrostrain/°C) ile tuğlanın (6-8) veya gazbetonun (8) farklıdır — bu iki malzeme birleşim hattında farklı hareket yapar. Alçı bu hareketi yutamaz ve birleşim hattında dikey çatlak açılır. Bu çatlak yalnızca estetik sorun değildir — ilerleyen süreçte nem bu hattan içeri sızar. Cam elyaf file, diferansiyel hareketi absorbe ederek çatlamayı engeller. "Boya kapatır" ifadesi yanlıştır: boya 0.1-0.2 mm kalınlıktadır ve strukturel çatlağı köprüleyemez; çatlak bir sonraki mevsimde boyadan geçer.
Madde 8: Köşe Profilleri — İç ve Dış Köşe Detayı
Resmi Şartname Metni
Tüm dış köşelere (duvar-duvar, duvar-tavan) alçı uygulamasından önce galvanizli çelik veya alüminyum alaşımlı alçı köşe profili (buadj) monte edilecektir. Köşe profili boyunca kesintisiz devam edecek; birleşim noktalarında birbirini bindirerek geçecektir. İç köşelere (iç duvar-duvar, duvar-tavan iç birleşimi) alçı fileli köşe bant uygulanacaktır. Köşe profilleri alçı içine tamamen gömülerek yüzey hizasına getirilecektir. Alçı üstünden köşe profili geçirilerek gerilen plastik el aleti ile geometrik köşe hattı oluşturulacaktır.
USTA
"Köşe profili koymaya ne gerek şefi — alçıyla köşeyi şekillendiririz, ellerimizle güzel yaparız."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
El ile şekillendirilen alçı köşesi geometrik olarak mükemmel tutulamaz — hafif kavislenir veya simetrisizleşir. Bu fark boyadan sonra, özellikle köşegen aydınlatmada belirgin hale gelir. Daha kritik olarak: alçı köşe, mekanik darbeye en açık noktadır. İlk çarpma (sandalye, bavul, çocuk oyunu) alçı köşeyi ufalatır — tamiri köşe boyu alçı söküm ve yeniden uygulama demektir. Köşe profili hem geometrik mükemmelliği hem de mekanik darbeye dayanımı sağlar.
Madde 9: Ortam Koşulları — Hava Akımı, Sıcaklık ve Don
Resmi Şartname Metni
Alçı saten uygulama koşulları: Ortam sıcaklığı minimum +5°C, maksimum +30°C olacaktır. Donma tehlikesi varsa veya 24 saat içinde +5°C altına inilmesi bekleniyorsa uygulama durdurulacaktır. Hava akımı (cereyan) kesinlikle önlenecektir — pencere ve kapılar kapalı tutulacak, fanlar ve ısıtıcılar alçıya doğrudan yönlendirilmeyecektir. Sıcak havalarda (+25°C üzeri) büyük pencerelerin kapıların açık bırakılması ile oluşan hava akımı çatlak riskini dramatik biçimde artırır. Alçının kürlenme süresi boyunca ortam koşulları sabit tutulacaktır.
USTA
"Yaz ortası şefi, sıcak — tüm pencereleri açayım alçı çabuk kurur, hızlı biterız."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Alçı kürü için doğru kuruma hızı kritiktir — ne çok hızlı, ne çok yavaş. Hava akımı yüzey kurumasını iç kısmın kurumasından çok daha hızlı yapar. Yüzey katılaşırken içerisi henüz tazedir; yüzey büzülmeye başlar ama iç kısım daha büzülmemiştir. Bu diferansiyel rötre, yüzey çatlakları oluşturur — "saç teli çatlakları" ya da "buz çatlaması" deseni şeklinde görünür. Donma ise taze alçının içindeki suyu dondurarak kristal oluşumunu tamamen engelleyen, telafisi imkânsız bir hasardır.
Madde 10: Tavan Alçısı — Yüklenme ve Yapışma Kontrolü
Resmi Şartname Metni
Tavan uygulamalarında alçı saten azami 2 mm kalınlıkta uygulanacaktır. Altyapı tavandaki tüm toz, kir ve gevşek parçalar temizlenmiş olacak; gerekiyorsa tavan aderans astarı uygulanacaktır. Asma tavan konstrüksiyonunda alçıpan yüzeylere uygulanmadan önce alçıpan bant ve alçı (Knauf Fugenfüller veya muadili) ile derzler kapatılacak ve bantlanacaktır. Tavan alçısı uygulanırken taze alçı sarkma yapmamalıdır — sarkma durumunda kalınlık aşılmıştır ve uygulama durdurulacaktır.
USTA
"Tavana da kalın atalım şefi, bir kerede bitirelim — sarksa da alçı tutar."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Tavan uygulamasında alçı hem tutunma hem kendi ağırlığıyla mücadele etmek zorundadır. Ağırlık aşağı doğru çekerken alçı-tavan bağı bu yükü taşımalıdır. 2 mm üzeri tek kat tavan alçısı, erken kuruma aşamasında sarkma riski taşır — sarkma başladığında alçı tümden düşebilir. Sarkan alçının altında biri varsa ciddi yaralanma riski söz konusudur. Doğru tavan alçısı ince uygulamayla çalışır; iki kat gerekiyorsa birinci kat sertleştikten sonra ikinci kat uygulanır.
Madde 11: Nem Oranı Yüksek Alanlarda Alçı Yasağı
Resmi Şartname Metni
Banyo, WC, mutfak bacası çevresi, bodrum kat, ıslak hacim duvarları ve neme sürekli maruz kalan yüzeylerde alçı saten kullanılmayacaktır. Bu alanlarda çimento esaslı ince sıva, polimerle güçlendirilmiş ince sıva veya özel nem dayanımlı kaplama sistemi kullanılacaktır. Alçıpan sistemlerde ıslak hacimler için nem dayanımlı alçıpan (yeşil kart, H2 veya RH) kullanılacak; üzerine yine çimento bazlı kaplama uygulanacaktır.
USTA
"Banyoda da aynı alçıyı kullanırız şefi — üstüne seramik var zaten, su görmez ki."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Alçı (CaSO4) suda çözünür — bu kimyasal gerçektir. Banyo atmosferinde her duş sonrası duvar yüzeyi nem buharıyla doyar. Bu nem zamanla alçıya penetrasyon yapar; alçı bünyesindeki bağlayıcıyı çözerek şişmeye ve kabarmaya neden olur. Seramik altındaki alçı şişerse seramiği de kaldırır. Üstelik alçı küfe son derece elverişli bir ortam sağlar — nem tutan alçı yüzeyinde küf sporları hızla çoğalır. Bu nedenle ıslak hacimlerde alçı kullanımı mühendislik açısından tamamen yasaktır.
Madde 12: Boya Öncesi Kuruma Süresi ve Yüzey Kabulü
Resmi Şartname Metni
Alçı saten boya uygulamasına hazır kabul edilmeden önce tamamen kurumuş olmalıdır. Kuruma süresi ortam koşullarına bağlı olup genel kural: her 1 mm kalınlık için 1 hafta beklenmesidir (+20°C, %60 bağıl nemde). Kuruma kontrolü için yüzey nem ölçer (bağıl yüzey nemi max. %75) veya görsel olarak renk kontrolü (tam kuru alçı homojen açık gri beyaz — nemli alçı koyu, noktasal koyulaşma gösterir) yapılacaktır. Teslim öncesinde yüzey 2 metre mala ile kontrol edilecek, görünür çatlaklar, kabarmalar ve bölgesel soyulmalar tespit edilecek ve onarılacaktır.
USTA
"Alçı sürüldü, iki gün oldu, renkli görünüyor ama programda boya var şefi — hemen boyayalım."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Nemli alçı üzerine boya sürülmesi iki sorun yaratır. Birincisi: boya, alçı yüzeyindeki nem buharının dışarı çıkmasını engeller — boya altında birikir ve kabarma oluşturur. İkincisi: nem içeren alçı, boya katmanına boyadan sızan nem yoluyla leke bırakır. Koyu görünen (nemli) alçı üzerine sürülen beyaz boya, birkaç hafta içinde sarımtırak lekeler oluşturur. Alçının tam kuruması, boyanın uzun ömürlü ve lekesiz kalması için zorunlu ön koşuldur.
Madde 13: Hata Maliyet Tablosu — Bu Hatalar Size Ne Kadara Patlar?
Aşağıdaki tablo, yukarıda anlatılan ihmallerin 300 m² alçı saten yüzeyi içeren bir konut veya ofis projesi için 2026 piyasa koşullarında ortaya çıkardığı gerçek onarım bedelini özetler:
| İhmal Edilen Madde | Gerçek Sonuç | Onarım Maliyeti |
| Taze sıva üzerine alçı (Madde 1) | Alkali reaksiyon — sararmış soyulan alçı | +30.000 - 80.000 TL (söküm + yeniden alçı + boya) |
| Kirli/boyalı yüzeye alçı (Madde 2) | Alçı levha halinde düşer | +25.000 - 65.000 TL |
| Fazla suyla açılmış harç (Madde 3) | Düşük dayanım, gözenek, leke | +15.000 - 40.000 TL |
| Priz alımış alçının kullanımı (Madde 4) | Alçı tutunmaz, soyulur | +20.000 - 55.000 TL |
| 5 mm+ kalın tek kat alçı (Madde 5) | Harita çatlakları, sarkma | +15.000 - 40.000 TL |
| Tesisat kanalı çevresinde file yok (Madde 6) | Kanal hattı boyunca çatlak | +5.000 - 15.000 TL (tekrar açılan) |
| Birleşim yerinde file yok (Madde 7) | Dikey çatlak — her mevsim açılan | +8.000 - 20.000 TL |
| Köşe profili atlanması (Madde 8) | Köşe hasar, geometri bozukluğu | +5.000 - 15.000 TL |
| Hava akımında uygulama (Madde 9) | Saç teli çatlakları, yüzey çatlak ağı | +15.000 - 40.000 TL |
| Kalın tavan alçısı (Madde 10) | Sarkma, düşme — güvenlik riski | +10.000 - 30.000 TL + güvenlik hasarı |
| Islak hacimde alçı (Madde 11) | Çözünme, küf, seramik kalkması | +25.000 - 65.000 TL (seramik söküm dahil) |
| Nemli alçı üzerine boya (Madde 12) | Boya kabarmasi, leke | +8.000 - 20.000 TL (boya söküm + yeniden) |
Alçı saten söküm maliyeti göz ardı edilemez. 300 m² alçı sateni sökmek (keski, toz kontrolü, enkaz nakliyesi) yaklaşık 15.000-25.000 TL maliyete sahiptir. Bu maliyet, üzerine yeni alçı ve boya maliyetiyle birleştiğinde toplam yenileme bedeli orijinal uygulamanın 2.5-3 katına çıkabilir. Alkali reaksiyon veya ıslak hacim hatası gibi sistemik hatalarda ise söküm kaçınılmazdır.
Alçı saten imalatı denetimi ve teknik şartname hazırlığı için hemen yazın.
WhatsApp'tan Yazın