ForumCAD
Teknik Şartname Serisi — FCAD-TS-068
Asfalt Kaplama
Teknik Şartnamesi
Bu Şartname Kimlere Hitap Eder?
Yol, otopark, sanayi sahası ve site içi yol ihalesi hazırlayan proje müdürlerine; asfalt işi ihale eden belediyeler ve özel sektör kurumlarına; saha kontrolü yapacak yapı denetim mühendislerine; teklif hazırlayan asfalt müteahhitlerine. Marshall tasarımından silindir geçiş düzenine, tack coat uygulama oranından ek yeri tekniğine — asfalt imalatının tüm kritik noktaları bu şartnamede.
Şartname İçindekiler
- Madde 1 — Kapsam ve Kaplama Sistemi Sınıflandırması
- Madde 2 — Atıfta Bulunulan Standartlar
- Madde 3 — Bitüm Gereksinimleri
- Madde 4 — Agrega Gereksinimleri
- Madde 5 — Marshall Karışım Tasarımı
- Madde 6 — Bağ Tabakası (Prime Coat ve Tack Coat)
- Madde 7 — Asfalt Üretimi (Santral)
- Madde 8 — Döşeme (Finisher) Gereksinimleri
- Madde 9 — Sıkıştırma
- Madde 10 — Ek Yerleri (Joints)
- Madde 11 — Yüzey Kalitesi ve Toleranslar
- Madde 12 — Kalite Kontrol ve Test Planı
- Madde 13 — Hava ve Ortam Koşulları
- Madde 14 — Çevre, İSG ve Trafik Yönetimi
- Madde 15 — Reddedilme Kriterleri
- Madde 16 — Teslimde Zorunlu Belgeler
Madde 1 — Kapsam ve Kaplama Sistemi Sınıflandırması
Bu şartname; yol yapımı, yenileme ve güçlendirme projelerinde uygulanan sıcak karışım asfalt kaplamalarının malzeme, karışım tasarımı, uygulama ve kalite kontrol gereksinimlerini kapsar.
1.1 Alt Temel ve Temel Tabakası Gereksinimleri
Asfalt tabakalarının döşenmesinden önce alt temel ve temel tabakaları aşağıdaki gereksinimleri sağlamış olacaktır:
| Parametre | Alt Temel | Granüler Temel |
|---|---|---|
| CBR Değeri (TS EN ISO 17892-9) | min. %30 | min. %80 |
| Sıkıştırma Hedefi (Proctor) | min. %95 maks. kuru yoğunluk | min. %98 maks. kuru yoğunluk |
| Sıkıştırma Kontrol Yöntemi | Nükleer yoğunluk ölçer veya kum konisi (ASTM D1556) | Nükleer yoğunluk ölçer veya kum konisi |
| Kontrol Sıklığı | Her 250 m² veya min. 3 nokta/LOT | Her 250 m² veya min. 3 nokta/LOT |
| Tabaka Kalınlık Toleransı | Proje değeri –20 mm / +sınırsız | Proje değeri –10 mm / +sınırsız |
| Maks. Tek Sıkıştırma Tabakası | 25 cm (gevşek) | 20 cm (gevşek) |
Alt Temel Granüler Malzeme Gradasyonu
Elek geçme limitleri (KTŞ Kısım 401 referansı): 50 mm: %100 / 37,5 mm: 85–100% / 19 mm: 65–100% / 9,5 mm: 50–85% / 4,75 mm: 35–65% / 0,425 mm: 15–35% / 0,075 mm: 5–15%. Plastik limit: maks. 6, likit limit: maks. 25.
Asfalt tabakalarının döşenmesinden önce alt temel ve temel tabakasının Proctor sıkıştırma hedefini sağladığı kontrol belgesiyle teyit edilmeden asfalt serime geçilmeyecektir.
1.1 Tabaka Sistemi
| Tabaka | Malzeme | Tipik Kalınlık | Fonksiyon |
|---|---|---|---|
| Alt Temel (Subbase) | Granüler malzeme, CBR ≥ %30 | 15–30 cm | Yük dağıtımı, drenaj, don etkisi azaltımı |
| Temel (Base Course) | Granüler veya bitümlü temel | 10–20 cm | Yapısal yük taşıma |
| Binder (Leveling/Ara Tabaka) | AC 19 — maks. agrega 19 mm | 6–8 cm | Yük aktarımı, düzeltme |
| Aşınma (Wearing Course) | AC 12,5 — maks. agrega 12,5 mm | 4–5 cm | Trafik yüzeyi, kayma direnci, su geçirimsizlik |
1.2 Trafik Sınıfına Göre Tabaka Seçimi
| Trafik Sınıfı | 18 kN Eşdeğer Dingil Yükü (ESAL) | Bitüm Sınıfı | Özel Gereksinim |
|---|---|---|---|
| T1 — Hafif | < 3×10⁵ | B 70/100 | Konut yolları, otopark |
| T2 — Orta | 3×10⁵ – 3×10⁶ | B 50/70 | İlçe yolları, sanayi sahası |
| T3 — Ağır | 3×10⁶ – 3×10⁷ | B 50/70 veya PMB | Devlet yolu, büyük araç trafiği |
| T4 — Çok Ağır | > 3×10⁷ | PMB (SBS modifiyeli) | Otoyol, liman, havalimanı apron |
Madde 2 — Atıfta Bulunulan Standartlar
| Standart | Konu |
|---|---|
| Karayolları Teknik Şartnamesi (KTŞ) | Türkiye yol yapımı teknik esasları — temel dayanak |
| TS EN 13043 | Asfalt için agrega — granülometri ve fiziksel özellikler |
| TS EN 12591 | Bitüm — penetrasyon sınıfları ve özellikleri |
| TS EN 13108-1 | Asfalt beton (AC) karışım gereksinimleri |
| TS EN 13108-20 | Marshall yöntemi ile karışım tasarımı |
| TS EN 12697-8 | Boşluk oranı tayini (Marshall numunesi) |
| TS EN 12697-30 | Numune hazırlama — Marshall |
| TS EN 12697-34 | Marshall stabilite ve akma deneyi |
| TS EN 12697-6 | Bitümlü karışım yoğunluğu tayini |
| AASHTO T-245 | Marshall yöntemi — referans |
| TS EN 13036-1 | Yüzey drenaj özellikleri — asfalt yüzey |
| TS EN 1097-2 | Los Angeles aşınma deneyi |
| ASTM D4791 | Agrega yassılık ve uzunluk indisi |
Madde 3 — Bitüm Gereksinimleri
3.1 Bitüm Sınıfı Seçimi
Bitüm penetrasyon sınıfı; trafik yüküne, iklim bölgesine ve döşeme sıcaklığına göre seçilecektir. Sıcak iklim bölgeleri (Türkiye güneyinde ortalama sıcaklık yüksek alanlar) ve ağır trafik için daha sert (düşük penetrasyon) bitüm tercih edilecektir.
| Bitüm Sınıfı | Pen. Değeri (0,1 mm) | Kullanım Alanı | İklim |
|---|---|---|---|
| B 35/50 | 35–50 | Ağır trafik, kanal (rutting) riski yüksek | Sıcak iklim |
| B 50/70 | 50–70 | Devlet yolu, il yolu, ağır araç | Ilıman–sıcak |
| B 70/100 | 70–100 | Belediye yolu, konut yolu, hafif trafik | Ilıman |
| B 160/220 | 160–220 | Köprü kaplamalar, soğuk iklim | Soğuk |
| PMB (SBS) | Polimer modifiyeli | T3–T4 ağır trafik, kavşak, yokuş | Her iklim |
3.2 Bitüm Kabul Test Parametreleri (TS EN 12591)
| Özellik | Test Standardı | B 50/70 Limiti | B 70/100 Limiti |
|---|---|---|---|
| Penetrasyon (25°C, 100 g, 5 sn) | EN 1426 | 50–70 (0,1 mm) | 70–100 (0,1 mm) |
| Yumuşama Noktası (R&B) | EN 1427 | min. 48°C | min. 43°C |
| Penetrasyon İndisi | EN 12591 | –1,5 ile +0,7 | –1,5 ile +0,7 |
| Özgül Ağırlık (25°C) | EN ISO 3838 | min. 1,00 g/cm³ | min. 1,00 g/cm³ |
| RTFOT Sonrası Kütle Kaybı | EN 12607-1 | maks. %0,5 | maks. %0,8 |
| RTFOT Sonrası Pen. Oranı | EN 1426 | min. %50 | min. %46 |
| Kırılma Noktası (Fraass) | EN 12593 | maks. –8°C | maks. –10°C |
| Parlama Noktası | EN ISO 2592 | min. 230°C | min. 230°C |
Usta Der Ki
"Bitümü geçen yıldan kalan tanktan aldık, penetrasyon mı bakarız, teslimatta zaten sertifikası geldi."
Şantiye Gerçeği
Bitüm tankta bekledikçe yaşlanır — oksidasyonla penetrasyon değeri düşer, kırılganlık artar. Geçen yıldan kalan tank bitümü sertifikası ile bu yılın gerçek performansı birbiriyle örtüşmez. Sertifikadaki penetrasyon değeri tanktan alınan numuneyle doğrulanmadan kabul edilemez. Özellikle yaz aylarında açık tankta 3 ayı aşan bitümlerde yeniden test zorunludur.
Madde 4 — Agrega Gereksinimleri
4.1 Fiziksel Özellikler
| Özellik | Test Standardı | Aşınma Tabakası | Binder / Temel |
|---|---|---|---|
| Los Angeles Aşınma Kaybı | EN 1097-2 | maks. %25 | maks. %30 |
| Yassılık İndisi (FI) | EN 933-3 | maks. %20 | maks. %25 |
| Kırılmış Yüzey (≥2 kırık yüzey) | EN 933-5 | min. %85 | min. %75 |
| Su Emme | EN 1097-6 | maks. %2,0 | maks. %2,5 |
| Mikro-Deval (ıslak) | EN 1097-1 | maks. 15 | maks. 20 |
| Polisaj Değeri (PSV) | EN 1097-8 | min. 50 (yüksek trafik) | — |
| Eşdeğer Kum (SE) | EN 933-8 | min. 50 | min. 45 |
| Zararlı Madde İçeriği | Görsel + kimyasal | Kil topaklığı yok, organik madde yok | Kil topaklığı yok |
4.2 Granülometri (Elek Analizi) Limitleri — AC 12,5 Aşınma Tabakası
| Elek Boyutu (mm) | Alt Limit (%) | Üst Limit (%) |
|---|---|---|
| 16 | 100 | 100 |
| 12,5 | 90 | 100 |
| 8 | 62 | 80 |
| 4 | 38 | 58 |
| 2 | 24 | 42 |
| 0,5 | 12 | 24 |
| 0,25 | 7 | 17 |
| 0,063 | 4 | 8 |
4.3 Granülometri Limitleri — AC 19 Binder / Leveling Tabakası
| Elek Boyutu (mm) | Alt Limit (%) | Üst Limit (%) |
|---|---|---|
| 25 | 100 | 100 |
| 19 | 90 | 100 |
| 12,5 | 68 | 85 |
| 9,5 | 55 | 75 |
| 4,75 | 35 | 55 |
| 2,36 | 22 | 40 |
| 0,6 | 10 | 22 |
| 0,3 | 6 | 15 |
| 0,075 | 3 | 7 |
4.4 Filler (Mineral Dolgu) Gereksinimleri
Filler, bitüm film kalınlığını ve karışım stabilitesini doğrudan etkiler. TS EN 13043 kapsamında filler için ayrı gereksinimler uygulanacaktır:
- Filler kaynağı: Kireç taşı tozu (kalker filler), çimento veya ocak tozu — onaylı kaynaktan
- Granülometri: 0,125 mm elek geçen: min. %85 / 0,063 mm elek geçen: min. %70
- Rigden boşluğu (EN 1097-4): %28 ile %45 arasında
- Delta R&B sertleşme indisi: maks. 25°C (EN 13179-1)
- Nem içeriği: maks. %1,0
- Filler karışım içindeki oranı %4 ile %9 arasında olacaktır
Ocak Onayı Zorunludur
Agrega ocağı, iş başlamadan önce onaylanacaktır. Ocak onayı için: agrega numunesi alınarak LA aşınma, yassılık indisi ve granülometri deneyleri yapılacaktır. Onaylı ocak dışından malzeme getirilmesi kabul edilmez.
Usta Der Ki
"Ocağı değiştirdik şefi, daha yakın ve ucuz. Taş taş işte, ne fark eder."
Şantiye Gerçeği
Her ocağın taşı farklıdır: LA aşınma kaybı, yassılık indisi, PSV polisaj değeri ocaktan ocağa dramatik farklılık gösterir. Karayollarında uygulanan bir yolda LA aşınma kaybı %35 olan taşla yapılan asfalt, ağır araç geçişinden 2-3 yıl içinde deformasyona uğrar. Ocak değişikliği = yeni ocak onay deneyleri. Bu deneyleri atlamak sözleşme ihlalidir ve hasar sorumluluğu müteahhite aittir.
Madde 5 — Marshall Karışım Tasarımı
5.1 Marshall Tasarım Kriterleri
| Parametre | T1 Hafif | T2 Orta | T3–T4 Ağır |
|---|---|---|---|
| Marshall Stabilitesi (kN) | min. 7,5 | min. 9,0 | min. 12,0 |
| Marshall Akması (mm) | 2,0–4,5 | 2,0–4,0 | 2,0–3,5 |
| Hava Boşluğu — Va (%) | 3,0–5,0 | 3,0–4,5 | 3,0–4,0 |
| VMA — Min. Mineral Agrega Boşlukları (%) | min. 13 | min. 14 | min. 15 |
| VFA — Asfaltla Dolu Boşluklar (%) | 65–78 | 65–75 | 65–73 |
| Darbe Sayısı (her yüz) | 50 | 75 | 75 |
5.2 Optimum Bitüm İçeriği
Optimum bitüm içeriği en az 5 farklı bitüm içeriğinde (±0,5% aralıklarla) hazırlanan Marshall numuneleriyle belirlenecektir. Optimum bitüm içeriği şu kriterlerin ortalaması alınarak tespit edilir:
- Maksimum Marshall stabilitesi noktasındaki bitüm içeriği
- Hedef hava boşluğunun (%4,0) sağlandığı bitüm içeriği
- Maksimum birim ağırlık noktasındaki bitüm içeriği
5.3 Su Dayanımı (Stripping) Testi
Su Dayanımı Testi — Kritik, Atlanamaz
Su infiltrasyonu, asfalt ömrünü yarıya indirebilecek en tehlikeli hasar mekanizmasıdır. Su, bitümün agrega yüzeyinden soyulmasına (stripping) neden olur. Bu test, karışım tasarımı onayının zorunlu parçasıdır.
Her Marshall karışım tasarımı için su dayanımı deneyi (TS EN 12697-12 veya AASHTO T-283) yapılacaktır.
- Retained Marshall Stability (RMS): Suya doyurulmuş numunelerin stabilitesi, kuru numunelerin stabilitesinin minimum %75'i olacaktır
- RMS < %75 ise: karışıma kireç taşı filler oranı artırılacak veya bitüm yapışma artırıcı (anti-stripping ajan) eklenecektir
- Anti-stripping ajan kullanımında tip ve dozaj üretici tavsiyesine göre belirlenerek Marshall tasarımına dahil edilecektir
5.4 Tekerlek İzi (Wheel Tracking / Rutting) Testi — T3 ve T4 Zorunlu
T3 ve T4 trafik sınıflarında aşınma tabakası için tekerlek izi deneyi (TS EN 12697-22) yapılacaktır:
- Test sıcaklığı: 60°C (ağır trafik koşulu simülasyonu)
- Tekerlek izi derinliği: 10.000 geçiş sonunda maks. 4 mm (WTS maks. 0,10 mm/geçiş)
- Kriteri sağlamayan karışımda: PMB kullanımı zorunlu hale getirilecek veya bitüm içeriği gözden geçirilecektir
5.5 PMB (Polimer Modifiyeli Bitüm) Özel Gereksinimleri
T3 ve T4 sınıflarında veya proje tasarımında öngörüldüğünde PMB kullanılacaktır.
| Özellik | Limit | Test |
|---|---|---|
| Elastik Recuperasyon (25°C) | min. %50 | EN 13398 |
| Yumuşama Noktası (R&B) | min. 60°C | EN 1427 |
| Penetrasyon (25°C) | 45–80 (0,1 mm) | EN 1426 |
| Depolama Stabilitesi (163°C, 48 saat) | Üst/alt fark maks. 5°C (R&B) | EN 13399 |
| Fraass Kırılma Noktası | maks. –15°C | EN 12593 |
- PMB karıştırma sıcaklığı: 165–185°C (standart bitümden 10–15°C yüksek)
- PMB tankta 180°C üzerinde 4 saatten fazla bekletilemez — polimer bozunması başlar
- PMB depolama: sürekli karıştırmalı tank zorunlu; statik tankta faz ayrışması gerçekleşir
Usta Der Ki
"Bitüm içeriğini biraz azalttık, malzeme tutuyor zaten, fazla bitüm kanal yapar."
Şantiye Gerçeği
Doğru — fazla bitüm sıcak havada tekerlek kanalı (rutting) oluşturur. Ama yetersiz bitüm de kuru karışım yaratır: erken yorulma çatlaması, su infiltrasyonu ve soyulma (stripping). Optimum bitüm içeriği Marshall yöntemiyle laboratuvarda tespit edilir; sahada "göze iyi görünüyor" diye azaltmak hem yorulma ömrünü hem de kayma direncini düşürür. Sapmalar ancak yeni Marshall deneyiyle desteklenirse kabul edilir.
Madde 6 — Bağ Tabakası (Prime Coat ve Tack Coat)
6.1 Astar Tabakası (Prime Coat) — Alt Temel / Temel Üzeri
Granüler temel veya alt temel tabakası üzerine bitümlü temel veya aşınma tabakası serilmeden önce prime coat uygulanacaktır.
- Malzeme: Sıvı bitüm emülsiyonu (SS-1h veya K1-40) veya MC-70 cut-back bitüm
- Uygulama oranı: 0,7–1,5 lt/m² (yüzey porozitesine göre)
- Uygulama sıcaklığı: Emülsiyon için ortam sıcaklığı min. +10°C
- Kür süresi: Üzerine trafik veya yeni tabaka alınmadan önce minimum 24–48 saat — emülsiyon tam kırdıktan (renk açıldıktan) sonra geçilecektir
- Kür tamamlanmadan üstüne araç geçişine izin verilmeyecektir
6.2 Yapışma Tabakası (Tack Coat) — Tabakalar Arası
Tack Coat Atlanamaz — Hiçbir Gerekçeyle
Tack coat olmadan döşenen iki tabaka birbiriyle mekanik olarak bağlantısızdır. Yük altında tabakalar birbirinden kayar, aşınma tabakası sökülerek ayrılır. Bu delamination (tabaka ayrışması) hasarı söküp yeniden döşeme gerektirir.
- Uygulama sıcaklığı: Ortam sıcaklığı minimum +10°C olacaktır. Emülsiyon 10–50°C arasında uygulanacaktır. Donma yakınında tack coat uygulanmayacaktır. Malzeme: Bitüm emülsiyonu (SS-1h, CSS-1 veya eşdeğeri)
- Yeni asfalt yüzeye uygulama oranı: 0,25–0,40 lt/m²
- Eski/mevcut asfalt yüzeye uygulama oranı: 0,40–0,60 lt/m²
- Kür süresi: 2–4 saat (emülsiyon tam kırmalı, renk koyu kahverengiden siyaha dönmeli)
- Kür tamamlanmadan asfalt serme makinesi (finisher) sürmek yasaktır
- Tack coat üzerine kum, toz veya başka malzeme serpilmeyecektir
Usta Der Ki
"Tack coatu atladık şefi, zaten taze beton üstüne dökecez, yapışır. Emülsiyon bekletmek zaman kaybı."
Şantiye Gerçeği
Taze beton veya taze asfalt yüzeyi "yapışkan" değildir — aksine yüzey sertleşmiş ve kapalıdır. Tack coat, tabakalar arasındaki moleküler bağı sağlayan tek unsurdur. Bağsız iki tabaka yükleme altında birbirinden bağımsız davranır; ağır araç geçişinde aşınma tabakası yana kayar ve soyulmaya başlar. Bu hasar aylar içinde ortaya çıkar; o aşamada bütün kaplama sökülerek yeniden yapılmak zorundadır. Tack coat maliyeti toplam asfalt maliyetinin %0,5'i bile değildir.
Madde 7 — Asfalt Üretimi (Santral)
7.1 Asfalt Santrali Gereksinimleri
- Üretim; sıcak karışım asfalt santrali (batch veya drum-mix) ile yapılacaktır.
- Santral, her tabaka için ayrı olarak onaylı Marshall karışım formülü (Mix Design) ile üretim yapacaktır.
- Santral üretime başlamadan önce kalibrasyon ve kontrol denemesi yapılacaktır.
7.2 Karıştırma Sıcaklığı
| Bitüm Sınıfı | Min. Karıştırma Sıcaklığı | Maks. Karıştırma Sıcaklığı |
|---|---|---|
| B 50/70 | 155°C | 175°C |
| B 70/100 | 150°C | 170°C |
| PMB (SBS) | 165°C | 185°C |
Karıştırma sıcaklığı belirtilen aralığın dışına çıkan karışımlar sahaya kabul edilmeyecektir. Santral çıkış sıcaklığı her yük için kayıt altına alınacaktır.
7.3 Nakliye ve Örtme
- Kamyon kasaları temiz, kuru ve bitüm salınımını önlemek için hafif yağlanmış olacaktır (mazot veya sabun suyu — bitüm değil).
- Kamyon kasasında nakliye sırasında sıcaklık kaybını önlemek için branda ile örtülecektir — özellikle mesafe 20 km'yi aştığında ve hava sıcaklığı 15°C'nin altındayken zorunludur.
- Sahaya ulaşan karışımın sıcaklığı min. 130°C olacaktır — bu sıcaklığın altındaki yük kesinlikle reddedilecektir.
- Her kamyon tesliminde sıcaklık ölçümü (temassız termometre ile) yapılacak ve kayıt altına alınacaktır.
Madde 8 — Döşeme (Finisher) Gereksinimleri
8.1 Döşeme Sıcaklığı
Yağış ve Düşük Sıcaklıkta Döşeme Kesinlikle Yasaktır
Yağmur altında veya hava sıcaklığı +5°C'nin altında asfalt döşeme yapılmayacaktır. Bu iki koşul birbirinden bağımsız — biri bile gerçekleşirse duracaktır.
| Koşul | Sınır | Açıklama |
|---|---|---|
| Finisher'a ulaşan karışım sıcaklığı | min. 130°C | Bu sıcaklığın altındaki yük reddedilir |
| Sıkıştırma başlangıcı | maks. 150°C | Daha sıcakken silindir geçişi öteleme oluşturur |
| Sıkıştırma bitiş sıcaklığı | min. 80°C | Bu sıcaklık altında sıkıştırma etkisiz |
| Ortam sıcaklığı | min. +5°C | Daha düşükte döşeme yapılmaz |
| Yağış durumu | Sıfır tolerans | Çiseleme dahil — yağış başlarsa çalışma durur |
Usta Der Ki
"Hafif çisiliyor ama sıcak, dökersek kurur zaten. Sabah yarım saat fırsatımız var."
Şantiye Gerçeği
Yağmur suyu tack coat yüzeyini bozar ve asfalt altına girerek buharlaşmaya çalışır. Bu buharlaşma, sıkıştırılmış asfalt içinde boşluk oluşturur. Görünürde düzgün görünen yüzey, ilk kış donunda patlar. Yarım saat üretimin 5 yıl içinde asfaltın tamamı yenilenmesiyle sonuçlandığı onlarca sahada belgelenmiştir. İş programını kaybetmemek için alınan bu risk, sorumluluğun tamamını müteahhite yükler.
8.2 Finisher Ayarları
- Finisher hızı: 3–6 m/dakika (düzgün, duraksız ilerleme). Duran finisher altında sıcaklık kaybı hızlanır ve ek yeri oluşur.
- Screed ön sıkıştırma: serim kalınlığına göre üretici teknik veri sayfası esas alınır.
- Serim genişliği: bir geçişte mümkün olan en geniş şerit serilecektir — ek yeri sayısı minimize edilecektir.
- Karışım finisher bunkeri %25'in altına düşmeden yeni yük alınacaktır.
Madde 9 — Sıkıştırma
9.1 Silindir Tipleri ve Geçiş Sırası
| Silindir Tipi | Geçiş Sırası | Sıcaklık Aralığı | Fonksiyon |
|---|---|---|---|
| Statik Çelik Silindir | 1. geçiş (düzeltme) | 130–150°C | Yüzey düzeltme, izlerin kapatılması |
| Titreşimli Çelik Silindir | 2–5. geçişler (sıkıştırma) | 120–140°C | Ana sıkıştırma — hedef yoğunluk bu aşamada |
| Lastik Tekerlekli Silindir | Son 2 geçiş (yüzey) | 90–110°C | Yüzey kapatma, makrotekstur oluşturma |
9.2 Hedef Yoğunluk ve Kontrol
Sıkıştırma hedefi: saha yoğunluğu, Marshall laboratuvar yoğunluğunun minimum %96'sı olacaktır.
- Saha yoğunluğu: her 500 m² veya her tabakanın her LOT'unda nükleer yoğunluk ölçer veya karot numunesi ile ölçülecektir.
- Karot numunesi alımı: her 1000 m²'de bir, minimum 100 mm çaplı karot.
- %96 yoğunluğa ulaşılamayan alanlar reddedilecektir.
Usta Der Ki
"6 geçiş yaptık, yeterli. Sıcaklık tamam, sorun yok."
Şantiye Gerçeği
Geçiş sayısı yoğunluğun garantisi değildir. Silindir ağırlığı, titreşim frekansı, karışım sıcaklığı, tabaka kalınlığı ve agrega gradasyonu hepsinin birlikte verdiği yoğunluk ölçülür. 6 geçiş yapılmış ama sıcaklık 90°C'de tamamlanmışsa sıkıştırma etkinliği sıfırdır. Hedef %96 Marshall yoğunluğu — bunu kanıtlayan tek şey nükleer ölçüm veya karottur. Geçiş sayısı değil, ölçüm kabul belgesidir.
9.3 Silindir Çalışma Kuralları
- Minimum ekipman ağırlıkları: Statik ve titreşimli çelik silindir min. 8 ton, lastik tekerlekli silindir min. 12 ton olacaktır.
- Silindir çalışırken asla duraksatılmayacaktır — duraksama asfalt yüzeyinde silindir izi (silindirin batması) oluşturur.
- Titreşimli silindir dönerken titreşim açık olacak, dönüşlerde titreşim kapatılacaktır.
- Silindir, yeni serilen asfaltın kenarından 15–20 cm içeriden geçmeye başlayacaktır.
- Sıkıştırma; finisher'ın gerisinde, mümkün olduğunca kısa mesafede başlayacaktır.
Madde 10 — Ek Yerleri (Joints)
10.1 Boyuna Ek Yeri (Longitudinal Joint)
Usta Der Ki
"Soğuk ek yeri kenarda kalacak, orta şeritte değil. Problem olmaz."
Şantiye Gerçeği
Soğuk ek yeri nerede olursa olsun su yoluna dönüşür. İki şerit arasındaki soğuk ek yeri, trafik yükü altında iki ayrı plaka gibi davranır ve ek yeri boyunca ayrılma (cracking) başlar. Doğru teknik: önceki şeridin kenarı ısıtılır (brülörle veya infrared) veya hâlâ sıcak olan komşu şerit yeni şeritle eş zamanlı sıkıştırılır. Ek yeri %5-10 örtüşerek geçilir ve silindir ek yeri üzerinden birden fazla geçer.
- Boyuna ek yerleri araç tekerleğinin geçtiği şerit orta noktasından kaçınılarak konumlandırılacaktır.
- Soğuk ek yeri ile yeni şerit bağlantısında: soğuk kenar brülörle ısıtılacak veya kataforez tack coat uygulanacaktır.
- Yeni şerit, soğuk şerit kenarını 5–10 cm örtecek şekilde serilecek; silindir önce örtüşme noktasından geçecektir.
10.2 Enine Ek Yeri (Transverse Joint)
- Her iş durması ve yeniden başlamasında enine ek yeri oluşur.
- Enine ek yeri: önceki günün sonu dikey kesilecektir (eğimli değil, dik). Soğuk dikey yüzeye tack coat uygulanacaktır.
- Farklı tabakalardaki enine ek yerleri aynı konumda çakışmayacak; en az 1 m ötelenecektir.
Madde 11 — Yüzey Kalitesi ve Toleranslar
| Kontrol Parametresi | Ölçüm Yöntemi | Kabul Kriteri |
|---|---|---|
| Düzlük (boyuna profil) | 3 m alüminyum mastar | Maks. 5 mm sapma |
| Düzlük (enine profil) | 3 m alüminyum mastar | Maks. 5 mm sapma |
| Tabaka kalınlığı | Karot numunesi | Proje kalınlığı –5 mm / +sınırsız |
| Enine eğim (drenaj) | Eğimölçer | Proje eğimi ±0,3% |
| Kaplama kotu | Nivelman | Proje kotuna ±10 mm |
| Yüzey makrotekstürü | Kum yama yöntemi (EN 13036-1) | MTD min. 0,6 mm (T3-T4) |
| Kayma direnci (SRT) | Kaydırma direnci test cihazı | min. 55 SRT değeri |
Madde 12 — Kalite Kontrol ve Test Planı
12.1 Test Sıklıkları
| Test | Sıklık | Kim Yapar |
|---|---|---|
| Granülometri (elek analizi) | Her 500 ton üretimde bir | Akredite laboratuvar |
| Bitüm içeriği ekstraksiyon | Her 500 ton üretimde bir | Akredite laboratuvar |
| Marshall stabilitesi ve akma | Her 500 ton üretimde bir (3 numune) | Akredite laboratuvar |
| Santral çıkış sıcaklığı | Her kamyon | Santral görevlisi (kayıt zorunlu) |
| Saha (finisher) sıcaklığı | Her kamyon | Saha kontrol mühendisi |
| Saha yoğunluğu (nükleer) | Her 500 m² | Kontrol mühendisi |
| Karot numunesi (kalınlık + yoğunluk) | Her 1000 m² | Akredite laboratuvar |
| Düzlük (mastar) | Her 100 m boyuna, her şerit | Kontrol mühendisi |
| Tack coat uygulama oranı | Her uygulama öncesi (folyo kağıt testi) | Kontrol mühendisi |
| Bitüm penetrasyon testi | Her tanker gelişinde | Akredite laboratuvar |
12.2 Saha Numune Alma Kuralı
Kritik Kural — Saha Numunesi Santral Değil Saha'dan Alınır
Segregasyon (iri ve ince agregaların ayrışması) kamyon boşaltımı ve finisher içinde gerçekleşir. Santraldaki karışım homojen olsa bile sahaya gelen karışım farklı olabilir. Bu nedenle Marshall ve granülometri numuneleri mutlaka finisher bunkeri önünden veya saha serme noktasından alınacaktır — santraldaki deney yeterli değildir.
Usta Der Ki
"Numuneleri santralde aldık zaten şefi, orada da aynı malzeme, saha numunesi ayrıca şart mı?"
Şantiye Gerçeği
Segregasyon santralde değil, kamyon boşaltımı ve finisher bunkeri içinde gerçekleşir. Karışımın iri agregalı kısmı kamyon kasasının kenarına, ince kısmı ortasına birikir. Finisher bu dengesiz karışımı aldığında serim homojen olmaz — bazı bölgeler çok iri, bazıları çok ince. Karayolları denetiminde bu fark karot numunesiyle yakalandığında tüm LOT reddedilir. Santral numunesi sorumluluğu ortadan kaldırmaz, kanıtlamaz.
12.2 LOT Kabul ve Red Prosedürü
Her 500 tonluk üretim bir LOT olarak değerlendirilir.
- Numune sayısı: Her LOT için minimum 3 ayrı numune (farklı kamyon / zaman dilimi)
- Değerlendirme: 3 numunenin ortalaması proje limitlerini karşılamalıdır. Tek numune sınır dışı çıkarsa ek 2 numune alınır; 5 numunenin ortalaması esas alınır.
- Reddedilen LOT: Müteahhit 48 saat içinde farklı akredite laboratuvarda itiraz testi yapabilir. İtiraz da başarısız olursa: söküp yeniden döşeme veya proje mühendisi kararıyla indirimli kabul.
12.3 Laboratuvar Akreditasyonu
- Tüm kabul testleri TÜRKAK veya eşdeğer akreditasyona sahip laboratuvarca yapılacaktır
- Nükleer yoğunluk ölçer, Marshall presi ve silindir presleri yıllık kalibrasyon belgesi taşıyacaktır
- Uyuşmazlıkta: tarafsız TÜRKAK akredite laboratuvar kararı bağlayıcıdır
12.4 RAP (Geri Kazanılmış Asfalt)
Mevcut asfaltın kazınarak yeniden kullanımı öngörüldüğünde:
- Maks. RAP oranı: aşınma tabakasında %15, binder ve temel tabakasında %25
- RAP öncesi: mevcut asfaltın bitüm içeriği, penetrasyon ve granülometrisi test edilecektir
- RAP karışımı için Marshall tasarımı yeniden yapılacaktır
- %15 üzeri RAP oranı için kontrol mühendisi yazılı onayı zorunludur
Madde 13 — Hava ve Ortam Koşulları
- Yağış: Herhangi bir yağış (çiseleme dahil) sırasında döşeme yapılmayacaktır.
- Ortam sıcaklığı: Döşeme sırasında hava sıcaklığı minimum +5°C olacaktır. Gündüz +5°C olsa bile gece dondurma riski varsa döşeme yapılmayacaktır.
- Yüzey nemi: Zemin yüzeyi kuru olacaktır. Yağmur sonrası yüzey kuruluğu görsel ve elle kontrol ile teyit edilecektir.
- Rüzgar: Şiddetli rüzgar (25 km/saatin üzerinde) karışımın hızlı soğumasına neden olacağından döşeme durdurulacaktır.
Madde 14 — Çevre, İSG ve Trafik Yönetimi
- Bitüm ve karışım dökülmeleri derhal temizlenecek; drenaj sistemine veya doğal zemine bitüm sızıntısı önlenecektir.
- Santral yakınında gürültü ve toz önlem tedbirleri alınacaktır.
- Saha personeli: reflektif yelek, baret, ısıya dayanıklı eldiven ve güvenlik ayakkabısı zorunludur.
- Silindir ve finisher operatörleri sertifikalı olacaktır.
- Trafik yönetim planı (yol kapatma, yönlendirme, levhalar) ilgili idareye onaylatılacak ve uygulanacaktır.
- Gece çalışmasında yeterli aydınlatma sistemi zorunludur.
Madde 15 — Reddedilme Kriterleri
- Saha yoğunluğunun Marshall laboratuvar yoğunluğunun %96'sının altında olması
- Tack coat uygulanmadan iki tabaka arasına geçilmiş olması
- Finisher'a ulaşan karışım sıcaklığının 130°C'nin altında olması
- Yağış sırasında veya ortam sıcaklığı +5°C'nin altındayken döşeme yapılmış olması
- Onaylı ocak dışından agrega kullanılmış olması
- Marshall karışım tasarımı onaylatılmadan üretime başlanmış olması
- Granülometri veya Marshall testlerinin belirtilen sıklıkta yapılmamış olması
- Tabaka kalınlığının proje değerinin 5 mm'nin altında olması
- 3 m mastarla ölçülen düzlüğün 5 mm'yi aşması
- Saha numunelerinin santraldaki numunelerden değil kantardan alınmış olması
- Bitüm penetrasyonunun kabul limitlerinin dışında olması
- Soğuk ek yeri bağlantısında tack coat veya ısıtma uygulanmamış olması
- Ocak değişikliğinde yeni Marshall karışım tasarımı yaptırılmamış olması
Kabul Edilemez Usta İfadeleri
"Tack coat zaman kaybı, yapışır" / "Hafif çisiliyor ama dökeriz" / "6 geçiş yaptık, yeter" / "Ocağı değiştirdik, taş taş" / "Bitümü azalttık, kanal olmasın diye" / "Saha numunesi santralde aldık" / "Soğuk ek yeri kenarda, sorun yok" / "Kür beklemeye vaktimiz yok, geçeriz" — hiçbiri teknik gereksinimden vazgeçme gerekçesi olamaz.
Madde 16 — Teslimde Zorunlu Belgeler
- Marshall karışım tasarım raporu: Her tabaka için ayrı, kontrol mühendisi onaylı
- Ocak onay deneyleri: LA aşınma, yassılık indisi, granülometri
- Bitüm analiz raporları: Her tanker için penetrasyon ve yumuşama noktası
- Santral sıcaklık kayıtları: Her kamyon için tarih-saat-sıcaklık
- Saha sıcaklık kayıtları: Her kamyon için finisher önünde ölçüm
- Saha granülometri ve Marshall test raporları: Her 500 ton için
- Saha yoğunluk ölçüm sonuçları: Nükleer ölçer veya karot, her 500 m²
- Karot kalınlık ve yoğunluk raporları: Her 1000 m² için
- Düzlük ölçüm tutanakları: Her 100 m için mastar kayıtları
- Tack coat uygulama kayıtları: Miktar, oran ve kür süresi
- Yıkım tamamlanma tutanağı: Kontrol mühendisi ve idarece imzalı
Asfalt projesi şartname hazırlığı, Marshall tasarımı, saha kalite kontrol planı veya iş başı denetimi için yazın.
WhatsApp'tan YazınResmi Teknik Şartname — PDF
FCAD-TS-068 · Tüm maddeler · Sözleşmeye doğrudan eklenebilir format
İlgili şartnameler: Saha Betonu · Baskı Beton · Parke Taşı