Sıhhi Tesisat ve Pis Su Borusu Teknik Şartnamesi 2026:
Usta Bahaneleri ve Şantiye Gerçekleri
Yapı Sahipleri, Mimarlar ve Makine Mühendisleri İçin Ön Söz
Sıhhi tesisat, binanın en az görünen ama en çok şikayet üretilen sistemidir. Türkiye'de koku şikayetlerinin yüzde doksanı yetersiz boru eğimi veya atlanmış havalandırma bacasından kaynaklanır. Temizleme ağzı döşenmiyor; kat geçişinde yangın yakası takılmıyor; PP boru doğru sabitleme yapılmadan kenetleniyor; sifon su mühürü emilerek koku odaya sızıyor. Bu hatalar sonradan düzeltilemez — boru sıvalı duvarın içindedir, döşemenin altındadır, kazılıp yeniden yapılmakta yüz binlerce lira eder. Bu şartname, TS EN 12056 (Yerçekimiyle çalışan drenaj sistemleri), TS EN 1329, TS EN 1451, TS EN 752 ve 20 yıllık makine mühendisliği ve sıhhi tesisat uygulama geliştirme deneyimiyle sahada tekrar eden hataları belgeler.
Şartname İçindekiler
- Sistem Tipleri ve Boru Malzeme Sınıfları
- 1. Boru Malzeme Seçimi ve Yasaklı Malzemeler
- 2. Boru Çapı Boyutlandırması — EN 12056
- 3. Eğim Hesabı — Minimum ve Maksimum Sınırlar
- 4. Sifon Gereksinimleri ve Su Mühürü Derinliği
- 5. Havalandırma Sistemi — Primer ve Sekonder
- 6. Temizleme Ağzı (Cleanout) Konumlandırması
- 7. Kat Geçişi Yangın Yakası Zorunluluğu
- 8. Ses Yalıtımı — Akustik Boru ve Boru Sabitleme
- 9. Boru Genleşmesi ve Kompansatör
- 10. Zemin Altı Pis Su Hattı Gereksinimleri
- 11. Özel Durum: Yağ Tutucu ve Kum Tutucu
- 12. Sistem Testi ve Devreye Alma
- 13. Hata Maliyet Tablosu
Sistem Tipleri, Boru Sınıfları ve Genel Prensipler
TS EN 12056 — Yerçekimiyle çalışan bina içi drenaj sistemleri. Bu standart Türkiye'deki sıhhi tesisat uygulamalarının temel referansıdır. Sistem tip I (tek boru — pis ve atık aynı düşey), tip II (çift boru — pis ve atık ayrı düşey) ve tip III (nemi tahliye sistemi) olarak sınıflandırılır. Türkiye'de en yaygın sistem Tip I — tek düşey kolon. Havalandırma her iki sistemde de zorunludur.
| Boru Türü | Malzeme | Standart | Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|
| Pis su / atık su | PP (polipropilen) | TS EN 1451 | Bina içi — tercih |
| Pis su / atık su | PVC-U | TS EN 1329 | Bina içi — yaygın |
| Akustik pis su | PP mineral dolgulu | TS EN 14366 | Ses yalıtımı kritik |
| Zemin altı drenaj | PVC-U veya PE-HD | TS EN 1401 | Gömülü hat |
| Galvanize çelik | — | — | Pis suda YASAK |
| Alüminyum | — | — | Pis suda YASAK |
Madde 1: Boru Malzeme Seçimi ve Yasaklı Malzemeler
Resmi Şartname Metni
PP (Polipropilen) boru — TS EN 1451:
— Tercih edilen malzeme; gürültü özelliği PVC'den üstün
— Çalışma sıcaklığı: sürekli 60°C, kısa süre 95°C (mutfak atığı, çamaşır makinesi)
— Bağlantı: conta yuvası (push-fit) veya kaynak
— Yoğunluk: standart PP 0.91 g/cm³
Akustik PP boru (mineral dolgulu / ağır sınıf):
— Yoğunluk: 1.8-1.9 g/cm³ (mineral doldurma ile ağırlaştırılmış)
— Bina içinde özellikle yatak odası bitişiğindeki banyolarda akustik PP boru zorunludur
— Ses azaltma: standart PP'ye kıyasla 10-15 dB daha sessiz
— Marka örnekleri: Wavin Silent, Geberit Silent-PP, Ostendorf SKOLAN
PVC-U boru — TS EN 1329:
— Gürültü açısından PP'den zayıf; duvarda güçlü sabitleme gerektirir
— Yapıştırıcıyla bağlantı: PVC solvent yapıştırıcı, her bağlantı temizlendikten sonra uygulanacaktır
— Çalışma sıcaklığı: sürekli 60°C
Kesinlikle yasak malzemeler:
— Galvanize çelik boru: pis su ortamında H₂S gazı korozyonu — 3-5 yılda içten çürür
— Alüminyum boru: alkali atıksuda kimyasal aşınma
— Asbestsiment boru: sağlık riski, artık üretimi yok
— Tercih edilen malzeme; gürültü özelliği PVC'den üstün
— Çalışma sıcaklığı: sürekli 60°C, kısa süre 95°C (mutfak atığı, çamaşır makinesi)
— Bağlantı: conta yuvası (push-fit) veya kaynak
— Yoğunluk: standart PP 0.91 g/cm³
Akustik PP boru (mineral dolgulu / ağır sınıf):
— Yoğunluk: 1.8-1.9 g/cm³ (mineral doldurma ile ağırlaştırılmış)
— Bina içinde özellikle yatak odası bitişiğindeki banyolarda akustik PP boru zorunludur
— Ses azaltma: standart PP'ye kıyasla 10-15 dB daha sessiz
— Marka örnekleri: Wavin Silent, Geberit Silent-PP, Ostendorf SKOLAN
PVC-U boru — TS EN 1329:
— Gürültü açısından PP'den zayıf; duvarda güçlü sabitleme gerektirir
— Yapıştırıcıyla bağlantı: PVC solvent yapıştırıcı, her bağlantı temizlendikten sonra uygulanacaktır
— Çalışma sıcaklığı: sürekli 60°C
Kesinlikle yasak malzemeler:
— Galvanize çelik boru: pis su ortamında H₂S gazı korozyonu — 3-5 yılda içten çürür
— Alüminyum boru: alkali atıksuda kimyasal aşınma
— Asbestsiment boru: sağlık riski, artık üretimi yok
USTA
"Galvanize boru kullandık şefi, sağlam — depoda kalan var, ziyan olmasın."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Pis su içindeki organik madde anaerobik bozunma ile hidrojen sülfid (H₂S) gazı üretir. H₂S çeliği sülfürik aside çevirerek galvanize kaplamanın altından içten çürütür. Bu çürüme 3-5 yılda boru delinmesine yol açar. Delik döşeme veya duvar içindedir — su sızıntısı hissedilene kadar yıllarca gizlice yapıyı ıslatır. PP ve PVC bu kimyasal saldırıya tam dirençlidir.
Madde 2: Boru Çapı Boyutlandırması — TS EN 12056
Resmi Şartname Metni
Boru çapları EN 12056-2 uyarınca hesaplanacak, aşağıdaki minimum değerlerin altına inilmeyecektir:
| Sıhhi Alet / Hat | Minimum Çap (DN) | DU (Deşarj Birimi) |
|---|---|---|
| Lavabo | DN 40 | 0.5 |
| Banyo küveti | DN 40-50 | 0.8 |
| Duş teknesi | DN 40-50 | 0.6 |
| WC (tuvalet) | DN 100 | 2.0 |
| Mutfak evyesi | DN 40-50 | 0.8 |
| Bulaşık makinesi | DN 40 | 0.8 |
| Çamaşır makinesi | DN 40-50 | 0.8 |
| Düşey kolon (1-3 kat) | DN 100 | — |
| Düşey kolon (4-6 kat) | DN 125 | — |
| Düşey kolon (7+ kat) | DN 150 | — |
| Zemin drenajı (pis su) | DN 50-70 | — |
Resmi Şartname Metni (Devam)
Çap seçiminde EN 12056-2 Deşarj Birimi (DU) yöntemi:
— Toplam DU hesabı: tüm aletlerin DU değerleri toplanır
— Tasarım debisi: Qtot = K × √(ΣDUW) (K = 0.5 seyrek kullanım, 0.7 normal, 1.0 yoğun kullanım)
— Boru çapı bu debiye göre tabladan seçilir
WC bağlantı borusu DN 100'ün altına düşürülemez — bu değer katı atık taşıma için mutlak minimundur. DN 80 veya DN 75 WC bağlantısı Türkiye'de zaman zaman görülmekte olup kabul edilmeyecektir.
— Toplam DU hesabı: tüm aletlerin DU değerleri toplanır
— Tasarım debisi: Qtot = K × √(ΣDUW) (K = 0.5 seyrek kullanım, 0.7 normal, 1.0 yoğun kullanım)
— Boru çapı bu debiye göre tabladan seçilir
WC bağlantı borusu DN 100'ün altına düşürülemez — bu değer katı atık taşıma için mutlak minimundur. DN 80 veya DN 75 WC bağlantısı Türkiye'de zaman zaman görülmekte olup kabul edilmeyecektir.
USTA
"WC'yi DN 80 yaptık şefi, daha az yer kaplıyor — geçiyor zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
WC deşarjında katı madde + su birlikte akar. DN 80 borunun iç kesit alanı DN 100'ün yüzde 64'üdür — akış hızı aynı debide artmak zorunda kalır. Katı madde bu hızda boru içinde sürüklense de herhangi bir yavaşlama noktasında (bend, eğim azalması) yığılma başlar. İlk tıkanma 6-12 ay içinde gelir. DN 100, WC atık özelliklerine göre mühendislik standartlarıyla belirlenmiş minimum çaptır.
Madde 3: Eğim Hesabı — Minimum ve Maksimum Sınırlar
Resmi Şartname Metni
Boru eğimi borcun kendi kendini temizleyecek akış hızını (minimum 0.7 m/s) sağlayacak şekilde belirlenecektir:
Minimum eğim değerleri (TS EN 12056-2):
— DN 40-50 (lavabo, duş, küvet): minimum yüzde 2.5 (25 mm/m)
— DN 70-75: minimum yüzde 1.5 (15 mm/m)
— DN 100 (WC bağlantısı ve ana hat): minimum yüzde 1.0 (10 mm/m)
— DN 125: minimum yüzde 0.8 (8 mm/m)
— DN 150: minimum yüzde 0.7 (7 mm/m)
Maksimum eğim: yüzde 5.0 (50 mm/m)
— Fazla eğimde su hızlı akar, katı madde boru tabanında sürüklenmeden kalır (self-siphonage riski)
Optimal akış hızı: 0.7 — 2.5 m/s
— 0.7 m/s altında: katı madde boru içinde birikir — tıkanma
— 2.5 m/s üzerinde: ses sorunu, aşınma, sifon emme riski
Eğim proje çizimlerinde metr başına düşüm (mm/m) olarak belirtilecektir. "Hafifçe eğimli" veya "eğim verildi" ifadesi kabul edilmeyecektir.
Minimum eğim değerleri (TS EN 12056-2):
— DN 40-50 (lavabo, duş, küvet): minimum yüzde 2.5 (25 mm/m)
— DN 70-75: minimum yüzde 1.5 (15 mm/m)
— DN 100 (WC bağlantısı ve ana hat): minimum yüzde 1.0 (10 mm/m)
— DN 125: minimum yüzde 0.8 (8 mm/m)
— DN 150: minimum yüzde 0.7 (7 mm/m)
Maksimum eğim: yüzde 5.0 (50 mm/m)
— Fazla eğimde su hızlı akar, katı madde boru tabanında sürüklenmeden kalır (self-siphonage riski)
Optimal akış hızı: 0.7 — 2.5 m/s
— 0.7 m/s altında: katı madde boru içinde birikir — tıkanma
— 2.5 m/s üzerinde: ses sorunu, aşınma, sifon emme riski
Eğim proje çizimlerinde metr başına düşüm (mm/m) olarak belirtilecektir. "Hafifçe eğimli" veya "eğim verildi" ifadesi kabul edilmeyecektir.
USTA
"Eğim verdik şefi, gözle bakınca yatık görünüyor — yeterlidir."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Gözle eğim tespiti imkânsızdır. 5 mm/m eğim ve 20 mm/m eğim aynı görünür. 5 mm/m eğimde DN 100 boru içinde akış hızı 0.3-0.4 m/s — katı madde akamaz, boru tabanında birikir. 6-12 ayda tıkanma başlar. Nivo (su terazisi) veya lazer terazisi ile eğim ölçümü ve belgelenmesi zorunludur. Eğim proje onay sürecinde kontrol edilmelidir — döşeme içine girdikten sonra düzeltmek boruyu kırmayı gerektirir.
Sıhhi tesisat teknik şartname, eğim hesabı ve havalandırma sistemi danışmanlığı için yazın.
Danışmanlık AlınMadde 4: Sifon Gereksinimleri ve Su Mühürü Derinliği
Resmi Şartname Metni
Sifon, pis su sisteminin koku önleme elemanıdır. Su mühürü (su kilidi) kanalizasyon gazlarının odaya geçmesini engeller.
Su mühürü derinliği (TS EN 12056-2):
— Minimum: 50 mm
— Önerilen: 75 mm (emme riski yüksek konumlarda)
— 40 mm ve altı su mühürü sifon emme tehlikesine karşı yetersizdir
Sifon türleri ve uygun uygulamalar:
— P-tipi sifon (çok kullanılan): lavabo, evye, küvet
— Şişe sifon: lavabo — kolay temizleme ama emme riski daha yüksek
— S-tipi sifon: döşeme altı bağlantıda
— Zemin süzgeci sifonlu: her zemin drenajında zorunlu
— WC: entegre sifon — ayrıca sifon gerekmez
Sifon emme riski:
— Uzun yatay bağlantı borusu (> 3 m): negatif basınç su mühürünü emer → koku odaya girer
— Çözüm: AAV (Air Admittance Valve / hava giriş valfi) veya sekonder havalandırma borusu
— Uzun yatay hat (3 m üzeri) olan her sıhhi alette AAV veya havalandırma bağlantısı zorunludur
Su mühürü derinliği (TS EN 12056-2):
— Minimum: 50 mm
— Önerilen: 75 mm (emme riski yüksek konumlarda)
— 40 mm ve altı su mühürü sifon emme tehlikesine karşı yetersizdir
Sifon türleri ve uygun uygulamalar:
— P-tipi sifon (çok kullanılan): lavabo, evye, küvet
— Şişe sifon: lavabo — kolay temizleme ama emme riski daha yüksek
— S-tipi sifon: döşeme altı bağlantıda
— Zemin süzgeci sifonlu: her zemin drenajında zorunlu
— WC: entegre sifon — ayrıca sifon gerekmez
Sifon emme riski:
— Uzun yatay bağlantı borusu (> 3 m): negatif basınç su mühürünü emer → koku odaya girer
— Çözüm: AAV (Air Admittance Valve / hava giriş valfi) veya sekonder havalandırma borusu
— Uzun yatay hat (3 m üzeri) olan her sıhhi alette AAV veya havalandırma bağlantısı zorunludur
USTA
"Sifon taktık şefi, 3 cm su tutuyor — koku gelmez zaten sifonla."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
30 mm su mühürü, uzun yatay boru veya yoğun kullanım sonrası oluşan negatif basınç tarafından kolayca emilir. Emilen sifondan H₂S, metan ve amonyak içeren pis su gazları odaya girer — koku şikayeti başlar. Zemin süzgeçleri özellikle seyrek kullanılan mekanlarda (misafir banyosu, depo) su buharlaşmasıyla mühürü kaybeder. Minimum 50 mm su mühürü bu emmeye karşı yeterli tamponu sağlar; seyrek kullanılan mekanlarda su dökerek mühür tazelenmeli veya AAV tercih edilmelidir.
Madde 5: Havalandırma Sistemi — Primer ve Sekonder
Resmi Şartname Metni
Havalandırma sistemi pis su sisteminin ayrılmaz parçasıdır. Havalandırma olmadan sistem güvenilir çalışamaz.
Primer havalandırma (TS EN 12056-2 — zorunlu):
— Düşey pis su kolonu çatıya çıkacak ve açık hava ile bağlantısı kesilmeyecektir
— Çatı yüzeyinden minimum 500 mm yukarı çıkacaktır
— Açılabilir pencere, kapı veya balkondan minimum 3 m yatay uzakta veya onların üstünde
— Havalandırma borusu çapı: düşey kolonun minimum yüzde 50'si, min. DN 70
— Çatı geçişinde soğuk iklim bölgelerinde: don kapağı (frost cap) — kış aylarında buz tıkaması önleme
Sekonder havalandırma:
— Sifon ile düşey kolon arasındaki yatay boru 3 m'yi aşıyorsa: AAV (TS EN 12380) veya sekonder hava boru bağlantısı
— Tek borulu sistemde dallanma noktasında hava kanalı
AAV (Air Admittance Valve — Hava Giriş Valfi):
— TS EN 12380 uyumlu
— Negatif basınçta açılır hava alır, pozitif basınçta kapanır koku geçirmez
— Primer havalandırmanın yerine geçemez — yalnızca sekonder olarak kullanılacaktır
— Erişilebilir konumda monte edilecektir — bakım için
Primer havalandırma (TS EN 12056-2 — zorunlu):
— Düşey pis su kolonu çatıya çıkacak ve açık hava ile bağlantısı kesilmeyecektir
— Çatı yüzeyinden minimum 500 mm yukarı çıkacaktır
— Açılabilir pencere, kapı veya balkondan minimum 3 m yatay uzakta veya onların üstünde
— Havalandırma borusu çapı: düşey kolonun minimum yüzde 50'si, min. DN 70
— Çatı geçişinde soğuk iklim bölgelerinde: don kapağı (frost cap) — kış aylarında buz tıkaması önleme
Sekonder havalandırma:
— Sifon ile düşey kolon arasındaki yatay boru 3 m'yi aşıyorsa: AAV (TS EN 12380) veya sekonder hava boru bağlantısı
— Tek borulu sistemde dallanma noktasında hava kanalı
AAV (Air Admittance Valve — Hava Giriş Valfi):
— TS EN 12380 uyumlu
— Negatif basınçta açılır hava alır, pozitif basınçta kapanır koku geçirmez
— Primer havalandırmanın yerine geçemez — yalnızca sekonder olarak kullanılacaktır
— Erişilebilir konumda monte edilecektir — bakım için
USTA
"Havalandırma borusunu çatıya çıkarmadık şefi, çatıda delik açmak istemedik — kapalı bıraktık."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Kapalı bırakılan havalandırma borusu pis su sistemini hava alabilen kapalı bir kap gibi çalıştırır. WC sifonu çekildiğinde oluşan negatif basınç aşağı katların sifon su mühürlerini emer. Tüm binalarda sifon ses verir, koku başlar — çözüm olmadan devam eder. Primer havalandırma boru deliği ve 500 mm çıkış borusundan ibarettir; maliyeti sıfıra yakındır. Çatıya sonradan açılacak delik ile kaplama söküm maliyeti bunu çok geçer.
Madde 6: Temizleme Ağzı (Cleanout) Konumlandırması
Resmi Şartname Metni
Temizleme ağzı, tıkanma durumunda boru içine erişim sağlayan zorunlu elemandır. Temizleme ağzı atlanmış sistemde tıkanma onarımı boru kırımına dönüşür.
Zorunlu temizleme ağzı konumları:
— Her düşey kolonun taban kısmında (giriş seviyesi veya bodrum)
— Her yatay ana hatta 15 m'de bir
— 90° yön değişikliği olan her noktada (veya maksimum 45° × 2 ayrı bend ile)
— Birden fazla WC birleşen kolektör boruda
— Zemin altına giren hat girişinde
Temizleme ağzı tasarım gereksinimleri:
— Çap: bağlı olduğu boru çapıyla aynı
— Temizleme ağzı kapağı vida ile sabitlenmiş ve sızdırmaz olacaktır
— Kapak yüzeyi son yüzey kotunda bırakılacaktır — gömülü ve erişilemeyen temizleme ağzı değersizdir
— Tavan içi, döşeme içi veya duvar içinde kalan temizleme ağızlarına erişim kapağı (inspection hatch) açılacaktır
Zorunlu temizleme ağzı konumları:
— Her düşey kolonun taban kısmında (giriş seviyesi veya bodrum)
— Her yatay ana hatta 15 m'de bir
— 90° yön değişikliği olan her noktada (veya maksimum 45° × 2 ayrı bend ile)
— Birden fazla WC birleşen kolektör boruda
— Zemin altına giren hat girişinde
Temizleme ağzı tasarım gereksinimleri:
— Çap: bağlı olduğu boru çapıyla aynı
— Temizleme ağzı kapağı vida ile sabitlenmiş ve sızdırmaz olacaktır
— Kapak yüzeyi son yüzey kotunda bırakılacaktır — gömülü ve erişilemeyen temizleme ağzı değersizdir
— Tavan içi, döşeme içi veya duvar içinde kalan temizleme ağızlarına erişim kapağı (inspection hatch) açılacaktır
USTA
"Temizleme ağzı atladık şefi, tıkanırsa spiral ile açarız — zaten o kadar tıkanmaz."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Spiral (yılan) ile açılabilen tıkanma yalnızca yumuşak organik tıkaçlardır. Kireç birikimi, yağ katmanlaşması veya boru içi yabancı cisim için spiral yetersizdir; yüksek basınçlı su (jetleme) gerekir. Jetleme işlemi temizleme ağzından yapılır. Temizleme ağzı olmayan hatta jetleme için boru sökümü gerekir. Tıkanmanın döşeme altında veya duvar içinde olduğunu keşfettiğinizde kırmadan erişim artık mümkün değildir.
Sıhhi tesisat uygulama denetimi, eğim belgesi ve havalandırma sistemi kontrolü için yazın.
WhatsApp'tan Ön Görüşme AlınMadde 7: Kat Geçişi Yangın Yakası Zorunluluğu
Resmi Şartname Metni
PP ve PVC boru malzemeleri yangında erir veya yanar. Betonarme döşemeden geçen boru yangın kompartımanları arasında yol açar.
Yangın yakası (fire collar / intumescent collar) — zorunlu uygulama:
— Betonarme döşemeden geçen her plastik pis su ve atık su borusuna yangın yakası zorunludur
— Yangın yakası PP/PVC boru eridiğinde açığa çıkan boşluğu şişerek kapatır
— Minimum yangın dayanımı: EI 60 (yangın kompartımanı sınıfına göre EI 90 veya EI 120 gerekebilir)
— CE belgeli yangın yakası zorunludur
Montaj gereksinimleri:
— Yangın yakası döşeme alt veya üst yüzeyine yakın monte edilecektir
— Üretici talimatına göre sabitlenecektir — vida veya ankraj
— Döşeme ile boru arası boşluk yangın harcı veya intumescent mastik ile doldurulacaktır
Yangın yakası atlanması Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği ihlalidir ve yangın sonrası cezai sorumluluk doğurur. Bina yapı kullanım izninde yangın mevzuatı uygunluğu kontrol edilir.
Yangın yakası (fire collar / intumescent collar) — zorunlu uygulama:
— Betonarme döşemeden geçen her plastik pis su ve atık su borusuna yangın yakası zorunludur
— Yangın yakası PP/PVC boru eridiğinde açığa çıkan boşluğu şişerek kapatır
— Minimum yangın dayanımı: EI 60 (yangın kompartımanı sınıfına göre EI 90 veya EI 120 gerekebilir)
— CE belgeli yangın yakası zorunludur
Montaj gereksinimleri:
— Yangın yakası döşeme alt veya üst yüzeyine yakın monte edilecektir
— Üretici talimatına göre sabitlenecektir — vida veya ankraj
— Döşeme ile boru arası boşluk yangın harcı veya intumescent mastik ile doldurulacaktır
Yangın yakası atlanması Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği ihlalidir ve yangın sonrası cezai sorumluluk doğurur. Bina yapı kullanım izninde yangın mevzuatı uygunluğu kontrol edilir.
USTA
"Yangın yakası taktırmadık şefi, boru duvarda — yangın o kadar hızlı yayılmaz ki."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
PP boru 160°C'de erimeye başlar. Yangın sırasında boru erir ve döşemede boru çapı kadar açık bir kanal kalır. Bu kanal ateş ve duman için kompartımanlar arası geçit oluşturur — yangın birkaç dakikada üst kata atlar. Yangın yönetmeliğinin kompartımanlama gereksinimleri tam olarak bu senaryoyu önlemek için tasarlanmıştır. Yangın yakası bu kanalı şişerek 60-90 dakika boyunca kapalı tutar — tahliye için hayati süre.
Madde 8: Ses Yalıtımı — Akustik Boru ve Boru Sabitleme
Resmi Şartname Metni
Pis su borusundan gelen su sesi, özellikle yatak odası ve oturma odası bitişiğinde ciddi konfor sorunu yaratır.
Akustik boru seçimi:
— Yatak odası, oturma odası ve ofisle komşu banyolarda mineral dolgulu akustik PP boru zorunludur
— Wavin Silent, Geberit Silent-PP, Ostendorf SKOLAN veya eşdeğeri
— Ses düzeyi hedefi: TS EN 14366 uyarınca maksimum 30 dB(A) (gürültüye hassas yapı)
Boru sabitleme gereksinimleri:
— PP boru sabit klips ile: her 1.0 m'de bir
— PVC boru: her 0.8 m'de bir
— Klips altına akustik conta (EPDM veya neopren) zorunludur — direkt metal klips boru titreşimini yapıya iletir
— Klips sıkma tork değeri: boru hareketsiz ama serbest genleşebilir
Döşeme ve duvar geçişlerinde ses yalıtımı:
— Geçiş noktasında boru ile beton arasına minimum 10 mm akustik köpük manşon
— Geçiş boşluğu akustik mastik ile doldurulacaktır
Akustik boru seçimi:
— Yatak odası, oturma odası ve ofisle komşu banyolarda mineral dolgulu akustik PP boru zorunludur
— Wavin Silent, Geberit Silent-PP, Ostendorf SKOLAN veya eşdeğeri
— Ses düzeyi hedefi: TS EN 14366 uyarınca maksimum 30 dB(A) (gürültüye hassas yapı)
Boru sabitleme gereksinimleri:
— PP boru sabit klips ile: her 1.0 m'de bir
— PVC boru: her 0.8 m'de bir
— Klips altına akustik conta (EPDM veya neopren) zorunludur — direkt metal klips boru titreşimini yapıya iletir
— Klips sıkma tork değeri: boru hareketsiz ama serbest genleşebilir
Döşeme ve duvar geçişlerinde ses yalıtımı:
— Geçiş noktasında boru ile beton arasına minimum 10 mm akustik köpük manşon
— Geçiş boşluğu akustik mastik ile doldurulacaktır
USTA
"Normal PP boru taktık şefi, ses önemli değil — yatak odasına uzak zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Standart PP boru DN 100'de 4 litre/sn debi ile 45-55 dB(A) ses üretir. Bu değer geceleri yatak odasında rahatsız edici bir arka plan gürültüsüdür. Akustik PP boru aynı koşulda 28-35 dB(A) üretir — insan algısında ses yarı yarıya azalmış gibi hissedilir. Fiyat farkı standart PP ile akustik PP arasında metre başına 30-60 TL'dir. Bu fark tüm boru uzunluğuna yayıldığında bina toplam maliyetinin binde ikisini geçmez.
Madde 9: Boru Genleşmesi ve Kompansatör
Resmi Şartname Metni
PP boru yüksek genleşme katsayısına sahiptir. Uzun yatay hatlarda genleşme kompansatörü zorunludur.
PP boru lineer genleşme:
— Genleşme katsayısı: 0.15 mm/m/°C
— Sıcak su boşaltımı: 90°C − 20°C = 70°C fark → 10 m boru = 10 × 0.15 × 70 = 105 mm genleşme
Genleşme kompansatörü (expansion socket) zorunluluğu:
— Yatay boru uzunluğu 2 m'yi aşıyorsa: genleşme manşonu (expansion socket) takılacaktır
— Her 4-6 m'de bir genleşme manşonu
— Sabit nokta (fixed point) ve kayan nokta (sliding point) tasarımı:
— Her boru kolunda bir sabit nokta (rijit klips), geri kalanı kayan nokta (serbest klips)
PVC boru:
— Genleşme katsayısı: 0.07 mm/m/°C (PP'nin yarısı)
— 5 m üzerinde genleşme manşonu yine de önerilir
PP boru lineer genleşme:
— Genleşme katsayısı: 0.15 mm/m/°C
— Sıcak su boşaltımı: 90°C − 20°C = 70°C fark → 10 m boru = 10 × 0.15 × 70 = 105 mm genleşme
Genleşme kompansatörü (expansion socket) zorunluluğu:
— Yatay boru uzunluğu 2 m'yi aşıyorsa: genleşme manşonu (expansion socket) takılacaktır
— Her 4-6 m'de bir genleşme manşonu
— Sabit nokta (fixed point) ve kayan nokta (sliding point) tasarımı:
— Her boru kolunda bir sabit nokta (rijit klips), geri kalanı kayan nokta (serbest klips)
PVC boru:
— Genleşme katsayısı: 0.07 mm/m/°C (PP'nin yarısı)
— 5 m üzerinde genleşme manşonu yine de önerilir
USTA
"Genleşme manşonu takmadık şefi, boru geniyor mu ne — görülmüş mü böyle şey."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
10 metre PP boru 70°C sıcaklık farkında 105 mm uzar. Bu uzama her iki sabit noktadan karşılanamaz — klipsleri zorlar, boru yanal yük oluşturur ve bağlantı noktalarında çekme kuvveti üretir. Sonuç: conta bağlantısı ayrılır, sızıntı başlar. Tepsiye koyulan mutfak ve çamaşır atığı sıcak suyu PP boruyu sürekli zorlar. Genleşme manşonu bu hareketi absorbe eder — bağlantılara iletmez.
Madde 10: Zemin Altı Pis Su Hattı Gereksinimleri
Resmi Şartname Metni
Zemin altına giren pis su hatları gömülü olduğundan onarım çok güçtür — ilk uygulama kusursuz olmalıdır.
Malzeme:
— Zemin altı: PVC-U (TS EN 1401) veya PE-HD (TS EN 13244) zorunludur
— Boru sınıfı: SN4 veya SN8 (zemin üzeri yük taşıma kapasitesi)
— Araç geçiş altında: SN8 minimum
— PP boru zemin altına gömülemez — uzun vadede zemin yükleri altında deformasyon riski
Yatak hazırlığı:
— Boru yatağı: temiz kum veya ince çakıl, minimum 150 mm derinlik
— Boru altı düzeltme: boru tüm uzunluğunca desteklenecektir — nokta desteği boru altında boşluk bırakır
— Boru üzeri koruma: minimum 150 mm kum örtme, ardından dolgu
— Boru üstüne büyük kaya veya moloz atılmayacaktır
Derinlik ve don koruması:
— Don bölgelerinde (Ankara, iç Anadolu): don derinliğinin altında
— İstanbul'da minimum 80 cm derinlik
— Sığ geçişlerde: köpük yalıtım levhası ile boru üzeri koruması
Test:
— Zemin altı hat gömülmeden önce su veya hava testi yapılacaktır — gömüldükten sonra test yapılamaz
Malzeme:
— Zemin altı: PVC-U (TS EN 1401) veya PE-HD (TS EN 13244) zorunludur
— Boru sınıfı: SN4 veya SN8 (zemin üzeri yük taşıma kapasitesi)
— Araç geçiş altında: SN8 minimum
— PP boru zemin altına gömülemez — uzun vadede zemin yükleri altında deformasyon riski
Yatak hazırlığı:
— Boru yatağı: temiz kum veya ince çakıl, minimum 150 mm derinlik
— Boru altı düzeltme: boru tüm uzunluğunca desteklenecektir — nokta desteği boru altında boşluk bırakır
— Boru üzeri koruma: minimum 150 mm kum örtme, ardından dolgu
— Boru üstüne büyük kaya veya moloz atılmayacaktır
Derinlik ve don koruması:
— Don bölgelerinde (Ankara, iç Anadolu): don derinliğinin altında
— İstanbul'da minimum 80 cm derinlik
— Sığ geçişlerde: köpük yalıtım levhası ile boru üzeri koruması
Test:
— Zemin altı hat gömülmeden önce su veya hava testi yapılacaktır — gömüldükten sonra test yapılamaz
USTA
"PP boru gömdük şefi, zemin altına — sağlam görünüyor, ne fark eder."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
PP boru düşük sertliğe sahiptir; zemin yükü altında ovalleşir. Ovalleşen boru kesiti daralır, akış kapasitesi düşer ve katı madde birikimi başlar. Üstelik PP'nin conta bağlantıları basınç altında yavaş yavaş sıkışır — conta sızdırmazlığı bozulur. SN8 PVC-U veya PE-HD bu yükler altında daire kesitini korur ve conta bütünlüğünü uzun süre muhafaza eder.
Madde 11: Özel Durum — Yağ Tutucu ve Kum Tutucu
Resmi Şartname Metni
Yağ tutucu (grease trap / yağ ayırıcı):
— Ticari mutfak (restoran, otel, yemekhane) atık suyu kanalizasyona verilmeden önce yağ tutucudan geçecektir
— Ev mutfaklarında tavsiye edilir, büyük konutlarda zorunlu
— Kapasite: TS EN 1825 uyarınca mutfak kapasitesine göre hesaplanacaktır
— Yağ tutucu konumu: mutfaktan kolayca erişilebilir, temizlenebilir
— Temizleme sıklığı: kullanım yoğunluğuna göre haftada bir ile ayda bir
— Yağ tutucu bakımı yapılmayan sistemde boru hattı yağ kaplamasıyla daralır ve tıkanır
Kum tutucu (grit separator):
— Garaj, araba yıkama, endüstriyel zemin drenajı
— Kum ve ağır partiküller boru hatlarını aşındırır ve biriktirir
— TS EN 858 uyarınca boyutlandırılacaktır
— Araç yıkama alanlarında yağ tutucu + kum tutucu kombinasyon sistemi zorunludur
— Ticari mutfak (restoran, otel, yemekhane) atık suyu kanalizasyona verilmeden önce yağ tutucudan geçecektir
— Ev mutfaklarında tavsiye edilir, büyük konutlarda zorunlu
— Kapasite: TS EN 1825 uyarınca mutfak kapasitesine göre hesaplanacaktır
— Yağ tutucu konumu: mutfaktan kolayca erişilebilir, temizlenebilir
— Temizleme sıklığı: kullanım yoğunluğuna göre haftada bir ile ayda bir
— Yağ tutucu bakımı yapılmayan sistemde boru hattı yağ kaplamasıyla daralır ve tıkanır
Kum tutucu (grit separator):
— Garaj, araba yıkama, endüstriyel zemin drenajı
— Kum ve ağır partiküller boru hatlarını aşındırır ve biriktirir
— TS EN 858 uyarınca boyutlandırılacaktır
— Araç yıkama alanlarında yağ tutucu + kum tutucu kombinasyon sistemi zorunludur
USTA
"Yağ tutucu koymadık şefi, restoran mutfağı — doğrudan kanalizasyona verdik."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Ticari mutfak atık suyu hacimsel olarak yüzde 15-25 yağ içerir. Bu yağ boru içinde soğuyarak daralma tabakası oluşturur — kirli bulaşık suyu gibi düşünün ama kat kat birikmiş halde. 2-3 yılda tam tıkanma başlar; boru açma maliyeti yüksek, koku şikayeti sürekli. Belediye kanalizasyonuna yağlı su vermek ayrıca yasal yaptırım doğurur.
Madde 12: Sistem Testi ve Devreye Alma
Resmi Şartname Metni
Tesisat gömülmeden veya sıva yapılmadan önce test zorunludur:
Su testi (hydraulic test):
— Sistem en yüksek noktasından su doldurulur
— Minimum 3 m su sütunu basınç, 30 dakika tutulacaktır
— Kabul kriteri: gözle görülür sızıntı yok, basınç düşmesi yok
— Su testi tüm bağlantılar görünür haldeyken yapılacaktır
Duman testi (smoke test) — opsiyonel ama önerilen:
— Sistem tüm sıhhi aletler ve sifonlar bağlandıktan sonra
— Duman üreteci ile sistem doldurulur — sızıntı noktaları duman çıkışıyla tespit edilir
— Koku şikayeti öncesi önleyici test olarak yararlı
Devreye alma kontrolü:
— Tüm sifon su mühürleri kontrol edilecektir
— Tüm temizleme ağzı kapakları sıkılacaktır
— Havalandırma borusu çatı çıkışı kontrol edilecektir
— Eğim son bir kez nivo ile doğrulanacaktır
— Test tutanağı imzalanarak ataşman dosyasına eklenecektir
Su testi (hydraulic test):
— Sistem en yüksek noktasından su doldurulur
— Minimum 3 m su sütunu basınç, 30 dakika tutulacaktır
— Kabul kriteri: gözle görülür sızıntı yok, basınç düşmesi yok
— Su testi tüm bağlantılar görünür haldeyken yapılacaktır
Duman testi (smoke test) — opsiyonel ama önerilen:
— Sistem tüm sıhhi aletler ve sifonlar bağlandıktan sonra
— Duman üreteci ile sistem doldurulur — sızıntı noktaları duman çıkışıyla tespit edilir
— Koku şikayeti öncesi önleyici test olarak yararlı
Devreye alma kontrolü:
— Tüm sifon su mühürleri kontrol edilecektir
— Tüm temizleme ağzı kapakları sıkılacaktır
— Havalandırma borusu çatı çıkışı kontrol edilecektir
— Eğim son bir kez nivo ile doğrulanacaktır
— Test tutanağı imzalanarak ataşman dosyasına eklenecektir
USTA
"Test yapmadık şefi, sızıntı görünürdü zaten — bağladık, teslim ettik."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin?
Bağlantı hatası (yarım girmiş conta, yanlış hizalanmış boru) kullanıma açılana kadar fark edilmeyebilir. Conta yuvası tam oturmamış bir bağlantı akışsız durumda sızdırmaz görünür. İlk yoğun kullanımda basınç ve debi artışıyla sızıntı başlar. Bu bağlantı o zaman sıvalı veya döşeme altındadır. Su testi bu hatayı sıva öncesinde yakalar — bağlantıyı açmak 5 dakika, sıva söküp bağlantıya ulaşmak 2 gün ve 10.000 TL.
Madde 13: Hata Maliyet Tablosu
Aşağıdaki tablo, 3 banyolu, 120 m² konut için 2026 piyasa koşullarında sıhhi tesisat ihmallerin gerçek bedelini özetler:
| İhmal Edilen Madde | Gerçek Sonuç | Onarım Maliyeti |
|---|---|---|
| Galvanize boru (Madde 1) | 3-5 yılda içten korozyon, delik | +30.000 - 80.000 TL (döşeme söküm + yeniden) |
| WC DN 80 (Madde 2) | 6-12 ayda tıkanma | +5.000 - 15.000 TL (boru değişimi) |
| Yetersiz eğim (Madde 3) | Yılda 2-3 kez tıkanma, koku | +20.000 - 60.000 TL (tüm hat yenileme) |
| Yetersiz sifon mühürü (Madde 4) | Koku şikayeti, yaşanmaz ev | +5.000 - 20.000 TL (sifon değişimi + araştırma) |
| Havalandırma bacası yok (Madde 5) | Tüm sifon ses ve koku sorunu | +15.000 - 40.000 TL (çatı deliği + boru) |
| Temizleme ağzı yok (Madde 6) | Tıkanmada boru kırımı zorunlu | +10.000 - 30.000 TL (kırım + tamir) |
| Yangın yakası yok (Madde 7) | Yangın kompartıman ihlali | Mevzuat ihlali + yangında can riski |
| Akustik boru yok (Madde 8) | Gece boru sesi, konfor yok | +20.000 - 50.000 TL (boru değişimi) |
| Genleşme manşonu yok (Madde 9) | Conta ayrılması, sızıntı | +8.000 - 25.000 TL |
| PP boru zemin altı (Madde 10) | 5-10 yılda ovalleşme, tıkanma | +40.000 - 100.000 TL (zemin söküm) |
| Test yapılmadan teslim (Madde 12) | Gizli sızıntı — sıvalı keşfedilir | +20.000 - 60.000 TL |
Sıhhi tesisat sonradan düzeltilemez. Boru sıvalı duvardadır, döşemenin altındadır, gömülüdür. Hata tespit edildiğinde onarım demek sıva söküm, döşeme kırım ve yeniden yapım demektir. Bu şartnamenin her maddesi, sonradan yüz binlerce liraya pişmanlık duyulan kararların önüne geçmek için yazılmıştır.
Sıhhi tesisat teknik şartname, sistem testi koordinasyonu ve havalandırma kontrolü için hemen yazın.
WhatsApp'tan Yazın