Cam Korkuluk Sistemi Teknik Şartnamesi

Cam korkuluk sistemleri — taban kanal (base shoe), nokta tutucu (spider) ve dikmeli sistem örnekleri

Madde 1 — Kapsam ve Amaç

Bu şartname; villa terası, balkon, merdiven, havuz kenarı ve teras gibi alanlarda uygulanan cam korkuluk sistemlerinin — taban kanallı (base shoe), nokta tutuculu (spider), dikmeli/üst kuşaklı ve çerçeveli tipler dahil — cam malzeme, montaj sistemi, yapısal hesap, kırılma sonrası güvenlik ve kalite kontrol esaslarını kapsar.

Korkuluğun genel yüksekliği, taşıyıcı olmayan bölümlerin yatay yük şartları ve metal (alüminyum/paslanmaz) dikme/küpeşte profillerine ilişkin genel esaslar için ForumCAD Alüminyum ve Paslanmaz Korkuluk Teknik Şartnamesi esas alınır; bu doküman, cam malzemenin korkuluk sisteminde taşıyıcı veya dolgu eleman olarak kullanıldığı özel durumları detaylandırır.

Madde 2 — Tanımlar ve Kısaltmalar

Madde 3 — Uygulanacak Standart ve Yönetmelikler

Madde 4 — Cam Malzeme Özellikleri, Güvenlik Sınıfları ve Kenar İşleme

• Korkuluk camı, minimum TS EN 12150'ye uygun temperli emniyet camı olmalıdır; kırıldığında küçük, keskin olmayan parçalara ayrılmalıdır.
• Temperli camlar, kendiliğinden kırılma (nikel sülfür kaynaklı) riskini elemek amacıyla TS EN 14179'a uygun ısıl banyo (heat soak) testinden geçirilir.
• Taban kanallı veya nokta tutuculu (çerçevesiz) sistemlerde, tek başına temperli cam yeterli kabul edilmez; lamine temperli cam (TS EN ISO 12543) kullanılması esastır.
• Cam kalınlığı, sistem tipine ve panel boyutuna göre değişir. Cam dolgu (dikmeli/çerçeveli) sistemlerde, yükü profil taşıdığından tekli (monolitik) temperli cam kullanılabilir; piyasada yaygın uygulanan aralık 8-12 mm'dir. Taban kanallı veya nokta tutuculu (çerçevesiz/yapısal) sistemlerde ise, yukarıdaki maddede belirtildiği üzere lamine cam zorunludur; yaygın uygulanan aralık 5+5 mm ile 12+12 mm arasındadır. Kesin kalınlık, her iki sistem tipinde de proje mühendisi tarafından yapısal hesapla belirlenir.
• Tüm cam kenarları polisajlanmış (parlatılmış) olmalıdır; ham/işlenmemiş kesim kenarı, mikro çentik ve çatlak başlangıç noktası riski taşıdığından kabul edilmez.
• Nokta tutucu için açılan deliklerde, kenar mesafesi ve delik çevresi gerilim yoğunlaşmasını önleyecek şekilde, cam kalınlığı ve delik çapına uygun toleransla bırakılır.

Markalama ve izlenebilirlik: TS EN 12150-2 kapsamında, her temperli cam panel üzerinde kalıcı bir işaretleme (üretici/marka, standart referansı, cam tipi ve kalınlığı) bulunur; bu işaretleme genellikle panelin bir köşesinde, sabit bir noktada yer alır ve montaj sonrası da görülebilir/doğrulanabilir olmalıdır. Lamine camlarda, ara katman ve her bir cam katmanının kaynağının izlenebilir olması (üretici parti/lot kaydıyla) sağlanır. Markalaması bulunmayan veya okunaksız hale gelmiş cam paneller, kaynağı doğrulanamadığından kabul edilmez.

Madde 5 — Sistem Tipleri: Cam Dolgu ve Yapısal (Çerçevesiz) Korkuluk

Proje aşamasında hangi sistem tipinin kullanılacağı netleştirilmeli ve buna uygun yapısal hesap yapılmalıdır; cam dolgu sistemlerde (dikmeli veya çerçeveli) yatay yükü profil taşırken, yapısal sistemlerde (taban kanallı, nokta tutuculu) bu yükü doğrudan cam taşır.

Madde 6 — Taban Kanal (Base Shoe) Sistemi Esasları

• Cam, alüminyum veya paslanmaz U-kanal içine, alt ve yanlardan elastomer setting block/conta ile desteklenerek yerleştirilir; cam doğrudan metal ile temas etmez.
• Kanal gömme derinliği, cam yüksekliği, kalınlığı ve tasarım yatay yüküne göre proje mühendisi tarafından hesaplanır; sabit bir derinlik varsayımıyla uygulanmaz.
• Kanal ile ana yapı (döşeme/kiriş) arasındaki bağlantı, hesaplanan yatay yükü güvenle aktaracak ankraj detayına sahip olmalıdır.

Kimyasal ankraj esasları: Kanal-yapı bağlantısında kimyasal ankraj kullanılıyorsa, ankraj sistemi TS EN 1992-4 (betona ankraj tasarımı) esasına uygun ve ilgili Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) onaylı bir ürün olmalıdır. Ankraj çapı, gömme derinliği ve sayısı, hesaplanan yatay yükten kaynaklanan çekme/kesme kuvvetlerini karşılayacak şekilde proje mühendisi tarafından hesaplanır; belirli bir marka veya ürün bu şartname kapsamında zorunlu tutulmaz, ancak seçilen ürünün ETA onayı ve çekme dayanım raporu teslim belgeleri arasında bulunur.

Madde 7 — Nokta Tutucu (Spider) Sistemi Esasları

• Nokta tutucu (spider) elemanları paslanmaz çelik (AISI 304/316) malzemeden, cam kalınlığına uygun tasarlanır.
• Delik sayısı ve konumu, panel boyutu ve yüküne göre proje mühendisi tarafından hesaplanır; genellikle panelin dört köşesine yakın konumlandırılır.
• Cam ile paslanmaz aparat arasında her zaman elastomer ara conta/rondela bulunur; doğrudan metal-cam teması kabul edilmez.
• Ayarlanabilir başlıklı sistemlerde montaj sonrası düşey/yatay teraziye alma imkânı değerlendirilir.

Nokta tutucu (spider) bağlantı detayı — elastomer ara conta ve delik kenar mesafesi

Madde 8 — Dikmeli/Çerçeveli Sistem ve Cam Üstü Profil (Handrail) Esasları

• Dikme, üst kuşak ve çerçeve profil malzemesi (alüminyum/paslanmaz), kesit ve yüzey kaplama şartları için ForumCAD Alüminyum ve Paslanmaz Korkuluk Teknik Şartnamesi esas alınır.
• Cam panel, dikmeler arasına, çerçeve içine veya üst/alt kuşak içine, elastomer conta ile desteklenerek yerleştirilir; cam bu sistemde yalnızca dolgu işlevindedir ve doğrudan yatay yükü taşımak üzere hesaplanmaz.
• Cam panel ile dikme/çerçeve arasında ısıl genleşme farkını karşılayacak montaj payı bırakılır (bkz. Madde 12).

Cam üstü profil (handrail): Taban kanallı veya nokta tutuculu (çerçevesiz/yapısal) sistemlerde de, kullanıcı konforu ve tutunma amacıyla camın üst kenarına bir kapak profil (handrail) eklenebilir. Bu profil aşağıdaki esaslara tabidir:

• Üst profil, yapısal cam sistemlerde ek bir yük paylaşım/dağıtım elemanı olarak da işlev görebilir; özellikle bitişik panel derzlerinde süreklilik sağlayarak tekil panel hasarında komşu panellere sınırlı bir destek aktarabilir. Ancak üst profilin varlığı, Madde 9'da tanımlanan yatay yük hesabında camın taşıması gereken yükü azaltan bir eleman olarak kabul edilmez; hesap, üst profil olmasa dahi cam tek başına yeterli olacak şekilde yapılır.
• Üst profil malzemesi alüminyum veya paslanmaz çelik olup, tipik kesit boyutu ve profil tipi üretici/proje mühendisi tarafından cam kalınlığına göre belirlenir.
• Üst profil, camın üst kenarına yapıştırıcı (yapısal silikon) veya mekanik klips/kanal sistemi ile sabitlenir; bu amaçla temperli cam üzerine sahada delik açılmaz (temperli camda montaj sonrası delme mümkün değildir ve camı bütünüyle geçersiz kılar).
• Üst profil olmayan (açık üst kenarlı) çerçevesiz sistemlerde, cam üst kenarının darbe/çarpma riskine karşı polisajlı ve düzgün bitirilmiş olması özellikle önemlidir.

Madde 9 — Korkuluk Yüksekliği ve Yapısal Hesap Esasları (Yatay Yük ve Rüzgar)

Yukarıdaki yükseklik ve yük değerleri genel kabul gören tipik parametrelerdir ve ForumCAD Alüminyum ve Paslanmaz Korkuluk Teknik Şartnamesi'nde tanımlanan değerlerle tutarlıdır; kesin değerler proje mühendisi tarafından yürürlükteki yapı yönetmeliği ve TS EN 1991-1-1 esasına göre teyit edilir. Düşme riski yüksek noktalarda (örn. büyük kot farkı olan teraslar) daha yüksek korkuluk değerlendirilebilir.

• Yapısal cam sistemlerde (taban kanallı, nokta tutuculu) yatay yükü doğrudan cam taşıdığından, cam kalınlığı seçimi bu hesaba dayanmalıdır.
• Rüzgar yükü, özellikle yüksek katlı bina teraslarında veya açık/rüzgarlı bölgelerde ayrıca hesaplanır; cam korkuluk geniş bir düz yüzey oluşturduğundan rüzgar yükü bazı durumlarda yatay kullanım yükünden daha kritik olabilir, iki yükten kritik olanı tasarımda esas alınır.
• Büyük boyutlu, desteksiz cam panellerde rüzgar veya insan hareketi kaynaklı düşük frekanslı titreşim (rezonans) oluşabilir; bu durum panel boyutu ve kalınlığı ile sınırlandırılır, gerekirse ek ara destek değerlendirilir.

Madde 10 — Kırılma Sonrası Kalıntı Dayanım Esasları

• Yapısal (çerçevesiz) cam korkuluk sistemlerinde, camın kırılması durumunda kırık panelin bir süre daha düşme koruması sağlayıp sağlamadığı (kalıntı dayanım / residual capacity) değerlendirilir.
• Bu performans, ASTM E2358/E2353 esasına göre kırık cam üzerinde yapılan yük/darbe testiyle doğrulanabilir; test sonucu, kullanılan cam yapısının (kalınlık, lamine katman sayısı) bu şartname kapsamındaki uygulama için yeterli olduğunu gösterir.
• Her panelin kırılma senaryosu (tek panel kırılırsa bitişik panellerin ve bağlantı noktalarının davranışı) proje aşamasında değerlendirilir.

Kalıntı dayanım (residual capacity) — kırık lamine cam panelin PVB ara katmanla geçici düşme koruması sağlaması

Madde 11 — Drenaj ve Su Yönetimi

• Taban kanal sistemlerinde, kanal tabanında su birikmesini önleyecek drenaj deliği veya eğim bulunur.
• Kanal içi conta/setting block malzemesi, sürekli nem koşullarında bozulmayacak (UV ve su dayanımlı) elastomer malzemeden seçilir.

Madde 12 — Montaj Toleransları ve Uygulama Esasları

• Cam panel düşeyliği su terazisi/lazer ile kontrol edilir; sapma toleransı ±2 mm/m'yi geçemez.
• Bitişik panel araları arasında ısıl genleşme payı bırakılır; boşluk, projede tanımlanan derz dolgu malzemesiyle kapatılabilir.
• Nokta tutucu bağlantı cıvataları üretici tork değerine göre sıkılır ve kontrol tutanağa geçirilir.
• Cam montajı TS EN 12488 esasına uygun camlama bloklarıyla yapılır.

Isıl genleşme hesabı: Cam ve metal (alüminyum/paslanmaz) farklı ısıl genleşme katsayılarına sahiptir: cam için yaklaşık 9×10⁻⁶ /°C, alüminyum için yaklaşık 23×10⁻⁶ /°C (paslanmaz çelik için ~16-17×10⁻⁶ /°C). Montaj payı, panel boyutu ve projenin maruz kalacağı beklenen sıcaklık farkı esas alınarak bu katsayılarla hesaplanır; örneğin uzun bir panelde büyük sıcaklık farkı, kısa bir panelden daha fazla mutlak genleşme farkı üretir. Sabit bir "her projede aynı" pay değeri yerine, proje mühendisi panel boyutuna özgü hesap yaparak montaj payını belirler.

Köşe ve dönüş detayları: 90° iç/dış köşe birleşimlerinde, cam panellerin kenarları özel paslanmaz veya alüminyum köşe bağlantı elemanı ile desteklenir; iki panelin doğrudan birbirine dayanmasından kaçınılır. Kavisli (eğrisel) uygulamalarda cam, üretim aşamasında soğuk bükme veya termoform yöntemiyle şekillendirilir; uygulanabilir minimum kavis yarıçapı, cam kalınlığı ve üretici imalat kapasitesine göre değişir ve proje öncesi üretici ile teyit edilir.

Madde 13 — Kalite Kontrol ve Test Şartları

Madde 14 — İş Güvenliği ve Çalışma Şartları

• Ağır cam panellerin taşınmasında vantuzlu cam taşıma ekipmanı ve uygun KKD kullanılır.
• Yüksekte montaj gerektiren uygulamalarda düşme önleyici ekipman kullanılır.
• Delme/kesme işlemleri (varsa) camın temperlenmesinden önce, üretim aşamasında tamamlanmış olmalıdır; sahada temperli cam üzerinde delme/kesme yapılmaz.

Madde 15 — Bakım ve Periyodik Kontrol

• Cam yüzeyleri düzenli temizlenir; temizlik sırasında aşındırıcı malzeme kullanılmaz.
• Taban kanal/nokta tutucu bağlantı noktaları yılda en az 1 kez kontrol edilir.
• Conta/setting block aşınması periyodik olarak izlenir; sertleşme, çatlama tespit edilirse yenilenir.
• Çatlak veya hasar tespit edilen cam paneller derhal işaretlenip değiştirilene kadar geçici güvenlik önlemi alınır.

Madde 16 — Garanti Şartları

Madde 17 — Teslim Belgeleri

• Cam test raporları (temperleme, ısıl banyo, darbe dayanımı)
• Yatay yük ve rüzgar yükü hesap raporu
• Kırılma sonrası kalıntı dayanım test sonucu (yapısal cam sistemlerde)
• Taban kanal/nokta tutucu bağlantı detay çizimleri
• Uygulama projesi (as-built) ve kesit detayları
• Garanti belgeleri ve bakım talimatı

Madde 18 — Reddedilme Kriterleri

• Isıl banyo testi raporu sunulmayan temperli cam kullanımı
• Taban kanallı/nokta tutuculu (çerçevesiz) sistemlerde tek temperli cam (lamine olmayan) kullanımı
• Yatay yük/rüzgar yükü hesabı yapılmadan boyutlandırılmış cam kalınlığı/bağlantı sistemi
• Cam ile metal arasında ara conta/setting block bulunmayan doğrudan temas detayları
• Kenar işlemesi (polisaj) yapılmamış ham kesim kenarlı cam kullanımı
• Taban kanalında drenaj önlemi alınmamış uygulamalar
• Yapısal cam sistemlerde kalıntı dayanım değerlendirmesi yapılmamış tasarımlar