Otomatik Giriş Kapısı Sistemi Teknik Şartnamesi

Madde 1 — Kapsam ve Amaç

Bu şartname; bina girişlerinde kullanılan motorlu/otomatik yaya geçiş kapısı sistemlerinin — kayar kapı (sliding), döner kanatlı kapı (swing), döner kapı/turnike (revolving) ve katlanır kapı (folding) dahil — güvenlik kuvvet limitleri, sensör sistemleri, acil durum/kaçış fonksiyonu, erişilebilirlik, elektrik tesisatı, montaj ve periyodik denetim esaslarını kapsar.

Bu doküman; araç geçiş bariyerlerini/kapılarını, endüstriyel sanayi kapılarını ve pasif yangın kapılarını (bkz. ForumCAD Yangın Kapısı Teknik Şartnamesi) doğrudan kapsamaz; ancak otomatik kapı bir yangın kompartman sınırında veya kaçış yolu üzerinde yer alıyorsa, ilgili pasif yangın koruma esasları bu doküman ile birlikte değerlendirilir.

Otomatik kapı, TS EN 16005 kapsamında CE işareti ve Performans Beyanı (Declaration of Performance — DoP) ile birlikte teslim edilmesi yasal bir zorunluluktur; bu belgeler olmadan ürün sahaya kabul edilmez (bkz. Madde 14). Ayrıca, güç ile çalışan kapı sistemleri, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında değerlendirilebilecek periyodik kontrol yükümlülüklerine tabidir; işveren/işletmeci, bu mevzuat çerçevesinde gerekli muayene/denetim sınıfını ve sıklığını ilgili mevzuata göre netleştirmelidir (bkz. Madde 13).

Madde 2 — Tanımlar ve Kısaltmalar

Terim	Açıklama
Break-Out (Kaçış) Fonksiyonu	Kapı kanadının, elektrik kesintisi veya acil durumda elle/güvenli yönde açılabilmesini sağlayan mekanizma
Statik/Dinamik Kuvvet	Kapı kanadının bir engelle temasında uyguladığı, EN 16005 ile sınırlanan sıkışma/darbe kuvveti
Emniyet Sensörü	Kapı hareket alanındaki kişi/nesneyi algılayıp kapıyı durduran veya geri açan algılama sistemi
Fail-Safe (Güvenli Konum)	Elektrik/kontrol arızasında sistemin varsayılan olarak güvenli bir duruma (genellikle serbest/açılabilir) geçmesi
Panik Fonksiyonu	Acil durumda kapının erişim kontrolünden bağımsız olarak serbestçe açılabilmesi

Madde 3 — Uygulanacak Standart ve Yönetmelikler

Standart / Yönetmelik	Konu
TS EN 16005	Güçle çalışan yaya kapı setleri — kullanımda güvenlik, kuvvet limitleri ve test yöntemleri
TS EN 12650-1/2	Güçle çalışan yaya kapı setleri — mekanik/elektriksel gereksinimler ve ürün standardı
TS EN 12604	Kapılar — mekanik açılardan gereksinimler
TS EN 1125	Panik çıkış donanımı — yüksek yoğunluklu kaçış yollarında
TS EN 179	Acil çıkış donanımı — düşük yoğunluklu kullanım
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik	Kaçış yolu/kompartman sınırı üzerindeki kapı şartları
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve TS 9111	Engelli erişimi asgari şartları
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu	İşyerinde iş ekipmanı periyodik kontrol/muayene yükümlülüğü
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği	Güç ile çalışan ekipman için periyodik kontrol esasları
TS EN ISO 7010	Güvenlik işaretleri — grafik semboller

Madde 4 — Kapı Tipi Seçimi ve Malzeme/Cam Gereksinimleri

Tip	Özellik	Tipik Kullanım
Kayar Kapı (Sliding)	Yüksek trafik kapasitesi, düşük alan ihtiyacı	AVM, hastane, ofis girişi
Döner Kanatlı (Swing)	Geniş açıklık, ağır kapı kanadı imkânı	Otel lobisi, kurumsal giriş
Döner Kapı/Turnike (Revolving)	Hava perdesi etkisi, enerji verimliliği	Yüksek katlı ofis, otel — yoğun ama sürekli akışlı giriş
Katlanır (Folding)	Geniş açıklıkta kompakt katlanma	Geniş vitrin/geçiş açıklıkları

• Kapı kanadı camı ve profili, sistemin ağırlık/denge hesabına göre üretici tarafından belirlenir; kırılma güvenliği için lamine veya temperli cam kullanılır.
• Döner kapı/turnike sistemleri, tekerlekli sandalye kullanıcıları veya hareket kısıtlılığı olan kişiler için tek başına yeterli bir erişim çözümü değildir (bkz. Madde 10).

4.1 Risk Değerlendirmesi ve Trafik/Kullanıcı Profili Analizi

Kapı tipi ve motor kapasitesi seçiminden önce, TS EN 16005 esaslı bir risk değerlendirmesi yapılır. Bu değerlendirme; kullanıcı profili (çocuk, yaşlı, hareket kısıtlı kullanıcı oranı), günlük trafik yoğunluğu (döngü/gün) ve kapının konumlandığı ortamın özel riskleri (okul, hastane, kreş gibi hassas kullanıcı yoğunluğu yüksek alanlar) dikkate alınarak proje bazında dokümante edilir. Yüksek trafikli girişlerde motor seçimi, üretici tarafından belirtilen döngü ömrü esas alınarak gerçek/tahmini günlük döngü sayısına göre yapılır; kesin döngü sayısı projeye göre değişir ve motor teknik föyünde bu kapasiteye uygunluk belgelenir.

Okul, kreş, hastane gibi çocuk veya hareket kısıtlı kullanıcıların yoğun bulunduğu alanlarda, risk değerlendirmesi sonucuna göre daha muhafazakâr kuvvet/hız ayarları ve artırılmış sensör hassasiyeti (düşük boy algılama dahil) değerlendirilir; bu tür alanlarda standart genel amaçlı ayarların doğrudan uygulanması yeterli olmayabilir.

Madde 5 — Güvenlik Kuvvet Limitleri ve Sıkışma Önleme

TS EN 16005, otomatik kapı kanadının hareketli parçalarının insanlara zarar vermesini önlemek için net kuvvet limitleri tanımlar:

Parametre	Sınır Değer
Statik kuvvet (sıkışma anı)	Maksimum 150 N
Dinamik kuvvet (çarpma anı)	Maksimum 400 N; bu kuvvet en fazla 0,75 saniye süreyle etkili olabilir — kuvvet-zaman eğrisi bu süreyi aşacak şekilde 400 N'a yakın seyretmemelidir

Bu limitler, kapı hız/ivme ayarlarının üst sınırını belirler; motor kontrol ünitesi bu değerleri aşmayacak şekilde fabrika/saha ayarlı olmalıdır. Kapı ağırlığı, hızı veya ivmesinde yapılacak herhangi bir değişiklik bu limitlerin yeniden doğrulanmasını gerektirir. Kuvvet limitlerine ek olarak, kapı kanadının kinetik enerjisi de (ağırlık × hız ilişkisiyle) genel risk değerlendirmesinin bir parçasıdır; ağır kanatlı sistemlerde hız ayarının kuvvet limiti karşılansa dahi enerji açısından da makul kalması, üretici tarafından değerlendirilir.

Madde 6 — Algılama Sensörleri ve Emniyet Sistemleri

• Aktif kızılötesi hareket sensörleri: Kapı yaklaşım/açıklık alanını tarayarak yaklaşan kişiyi algılar.
• Basınca duyarlı emniyet kenar bantları: Kapı kanadı kenarına monte edilen, temas anında kapıyı durduran/geri açan şeritler.
• Radar sensörleri: Geniş açılı hareket algılama, yüksek trafikli girişlerde tercih edilir.
• Sensör hassasiyeti, kapı boyutu, konumu ve trafik yoğunluğuna göre üretici talimatına uygun kalibre edilir; hatalı kalibrasyon hem gereksiz açılma/kapanmaya hem de algılama boşluğuna yol açabilir.

6.1 Fail-Safe Prensibi ve Yedek Sensör Gerekliliği

Sensör veya kontrol sistemi arızası durumunda kapının davranışı (fail-safe prensibi) açıkça tanımlanır ve belgelenir: arıza tespit edildiğinde kapı ya güvenli/açık konumda kalır ya da güvenli, düşük hızda kontrollü çalışmaya geçer; kapının arıza durumunda algılama olmadan tam hızda hareket etmeye devam etmesi kabul edilmez. Yüksek trafikli girişlerde veya kaçış yolu üzerindeki kapılarda, tek bir sensörün arızalanması durumunda algılamanın tamamen kaybolmaması için yedek/çift sensör mimarisi (bir sensör arızalansa dahi diğerinin algılamaya devam etmesi) değerlendirilir.

Madde 7 — Motor/Tahrik Sistemi ve Güç Gereksinimleri

• Motor/tahrik ünitesi, TS EN 12650 serisine uygun, kapı ağırlığı ve kullanım sıklığına (döngü/gün) göre seçilir.
• Yüksek trafikli girişlerde (AVM, hastane), üretici tarafından belirtilen döngü ömrüne uygun ağır hizmet tipi motor kullanılır.
• Motor kontrol ünitesi, Madde 5'te tanımlanan kuvvet limitlerini aşmayacak şekilde fabrika ayarlı gelir; saha ayarları bu limitler dahilinde yapılır.

Madde 8 — Acil Durum, Break-Out Fonksiyonu ve Erişim Kontrolü

• Kaçış yolu üzerinde veya yoğun kullanılan bir girişte bulunan otomatik kapı, elektrik kesintisi veya arızada elle açılabilir (break-out) veya güvenli/serbest konuma geçebilir şekilde tasarlanır.
• Erişim kontrol sistemi (kart okuyucu, biyometrik, interkom) entegrasyonu, kapı üreticisinin kontrol ünitesiyle koordineli yapılır; panik/acil durum senaryosunda kapının kilitli kalmaması sağlanır.
• Yüksek yoğunluklu kaçış yollarında panik çıkış donanımı (TS EN 1125), düşük yoğunluklu alanlarda acil çıkış donanımı (TS EN 179) esasları, otomatik kapının manuel/acil açılım fonksiyonuyla uyumlu entegre edilir.
• Döner kapı/turnike sistemlerinde, panik durumunda kanatların katlanarak tek yönlü geniş bir geçiş oluşturmasını sağlayan (break-out) mekanizma bulunur.
• Break-out fonksiyonunun elle açma kuvveti, üretici tarafından belgelenmiş ve saha testiyle doğrulanmış olmalıdır; ölçüm/kabul kriteri üretici teknik föyünde belirtilen değere göre yapılır, kesin bir kuvvet değeri bu şartname tarafından sabitlenmez.
• Kapı, yangın alarm sinyaliyle güvenli konuma geçtiğinde, bu geçişin gerçekten tamamlandığını doğrulayan bir izleme kontağı (geri besleme/feedback sinyali) bina yangın alarm paneline iletilir; bu sayede kapının komut alıp almadığı değil, gerçekten güvenli konuma ulaşıp ulaşmadığı izlenebilir.

Madde 9 — Yangın Alarmı Entegrasyonu ve Kompartman Sınırı

Otomatik kapı bir yangın kompartman sınırında veya kaçış yolu üzerinde ise, bina yangın alarm sistemine entegre edilir; alarm anında kapı, kaçış yönünde serbest geçiş sağlayacak şekilde açık konuma geçmeli ve bu konumda kalmalıdır (fail-safe açık/serbest dönüşlü davranış). Kompartman ayrımı gerektiren noktalarda, otomatik kapının kendisi yangın dayanımı sağlamaz; bu işlev ayrı bir yangın kapısı/perdesi ile karşılanmalıdır (bkz. ForumCAD Yangın Kapısı Teknik Şartnamesi). Kapı, AVM/atrium gibi geniş hacimli bir duman kontrol/tahliye sisteminin parçasıysa, entegrasyon ayrıca duman tahliye sistemi kontrol mantığıyla koordine edilir.

Madde 10 — Erişilebilirlik (Engelli Erişimi) Gereksinimleri

Erişilebilirlik gereksinimleri, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve ilgili Türkiye erişilebilirlik mevzuatı (TS 9111 vb.) çerçevesinde değerlendirilir.

• Kapı açılma genişliği ve hızı, tekerlekli sandalye kullanan veya yürüme güçlüğü çeken kişiler için yeterli geçiş süresi tanıyacak şekilde ayarlanır.
• Kayar kapı ray/eşik yüksekliği, engelli erişimi gerektiren geçişlerde asgari seviyede tutulur; genel referans olarak TS EN 81-70 prensiplerinde erişilebilir alanlar için kabul edilen asgari 13 mm yükseklik farkı esas alınabilir, kesin değer proje erişilebilirlik danışmanı tarafından teyit edilir.
• Döner kapı/turnike sistemleri tek başına yeterli bir erişim çözümü sayılmaz; aynı giriş hattında bağımsız çalışabilen bir kayar veya döner kanatlı kapı seçeneği sağlanır.

Madde 11 — Elektrik Tesisatı, Topraklama ve UPS Yedekleme

• Motor/kontrol ünitesi kendi devresinden beslenir; genel elektrik tesisatı esasları için ForumCAD Elektrik Tesisatı Teknik Şartnamesi referans alınır.
• Kontrol ünitesi ve metal aksam, ilgili topraklama esaslarına göre topraklanır (bkz. Bina ve Temel Topraklaması Teknik Şartnamesi).
• Kritik giriş noktalarında (hastane, kaçış yolu üzerindeki tek giriş), kısa süreli elektrik kesintilerinde break-out fonksiyonunun güvenilir çalışmasını desteklemek amacıyla UPS yedekleme değerlendirilir.

Madde 12 — Montaj Toleransları ve Uygulama Koşulları

• Ray/kasa şakül ve terazi toleransları üretici kurulum kılavuzuna uygun kontrol edilir.
• Sensör montaj yüksekliği/açısı, üretici tarafından belirtilen algılama alanı diyagramına uygun yapılır.
• Kapı çevresindeki duvar/cephe geçişleri ilgili doğrama/cephe şartnamelerine (bkz. Alüminyum/PVC Doğrama Teknik Şartnamesi) uygun detaylandırılır.
• Montaj sonrası kapı, tam açma-kapama döngüsüyle ve tüm sensör/emniyet fonksiyonları test edilerek devreye alınır.

Madde 13 — Periyodik Bakım ve Teknik Güvenlik Denetimi

• Otomatik kapı, ilk devreye almadan sonra ve düzenli aralıklarla (genel kullanımda yasal asgari sınır olan yılda en az bir kez, kaçış yolu üzerindeki kapılarda önerilen yılda en az iki kez) uzman bir teknisyen tarafından teknik güvenlik denetiminden geçirilir; bu sıklık, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelik çerçevesinde işveren/işletmeci tarafından netleştirilecek asgari yasal sınırı ifade eder ve daha sık denetim proje risk değerlendirmesine göre artırılabilir.
• Muayene/denetim ile bakım ayrımı: Teknik güvenlik denetimi (muayene), ilgili mevzuat kapsamında yetkili/bağımsız bir kuruluş veya uzman tarafından yapılan, kuvvet limitleri ve emniyet fonksiyonlarının bağımsız doğrulanmasıdır; bakım ise üretici veya yetkili servis tarafından yapılan rutin temizlik, yağlama, aşınan parça değişimi ve ayar işlemleridir. Bu iki faaliyet birbirinin yerine geçmez, ikisi de ayrı ayrı kayıt altına alınır.
• Denetim; kuvvet limitleri ölçümü, sensör hassasiyet kontrolü, break-out fonksiyon testi ve mekanik aşınma kontrolünü kapsar.
• Denetim/bakım kayıtları dosyalanır; bir kaza/arıza sonrası bu kayıtlar sorumluluk tespitinde referans belge niteliği taşır.

Madde 14 — Kalite Kontrol ve Kabul Kriterleri

Test / Kontrol	Referans
Kuvvet limitleri (statik/dinamik)	TS EN 16005
Sensör algılama/tepki testi (her sensör için ayrı)	Üretici teknik föyü
Fail-safe davranış testi	Madde 6.1
Break-out/acil açılım fonksiyon testi	Madde 8
Yangın alarm entegrasyonu ve geri besleme sinyali testi	Madde 9
Panik donanımı entegrasyonu (varsa)	TS EN 1125 / TS EN 179
Erişilebilirlik ölçümleri	Türkiye erişilebilirlik mevzuatı

Kuvvet limiti ölçümlerinde kullanılan test ekipmanının (kuvvet ölçüm cihazı) güncel kalibrasyon sertifikası bulunmalıdır; kalibrasyonsuz veya süresi geçmiş bir cihazla yapılan ölçüm sonucu geçerli kabul edilmez.

Madde 15 — İş Güvenliği, Çalışma Şartları ve Personel Eğitimi

• Motor/kontrol ünitesi üzerinde çalışırken elektrik kesilip kilitlenip etiketlenir (lockout-tagout).
• Ağır kapı kanadı/ray montajında uygun kaldırma ekipmanı ve KKD kullanılır.
• Devreye alma testleri sırasında çalışma alanı geçici olarak trafiğe kapatılır.
• İşletmeci/bina yönetimi personeline, acil durumda kapının nasıl manuel açılacağı, break-out fonksiyonunun nasıl tetikleneceği ve arıza anında izlenecek temel prosedür konusunda eğitim verilir; bu eğitim tarih/katılımcı bilgisiyle belgelenir.

Madde 16 — Garanti Şartları

Kapsam	Garanti Süresi
Motor/kontrol ünitesi	Üretici garantisine göre, asgari 2 yıl
Sensör ve emniyet sistemleri (kuvvet limiti/algılama fonksiyonu)	Üretici garantisine göre, asgari 2 yıl — güvenlik kritikliği nedeniyle mümkünse 3-5 yıl önerilir
Montaj işçiliği	2 yıl

Sistemin uzun vadeli işletilebilirliği için, üretici/tedarikçiden yedek parça (motor, sensör, kontrol kartı) bulunabilirlik süresi ve varsa yazılım güncelleme desteği süresi yazılı olarak talep edilir; bu süre ürün ve markaya göre değişir.

Madde 17 — Teslim Belgeleri

• Ürün CE işareti, teknik föy ve DoP belgesi (varsa)
• Türkçe kullanım kılavuzu ve bakım talimatı — işletmeci/son kullanıcı için anlaşılır dilde
• Kapı üzerinde TS EN ISO 7010 esaslı güvenlik/uyarı işaretleri ve yön okları uygulama kaydı
• Risk değerlendirmesi raporu (bkz. Madde 4.1)
• Kuvvet limiti ölçüm/ayar kayıtları ve test ekipmanı kalibrasyon sertifikası
• Sensör kalibrasyon kaydı ve fail-safe davranış test tutanağı
• Break-out/acil açılım fonksiyon test tutanağı
• Yangın alarm entegrasyon ve geri besleme sinyali test tutanağı (varsa)
• Erişilebilirlik ölçüm kaydı
• Personel eğitim kaydı (bkz. Madde 15)
• Uygulama projesi (as-built)
• Garanti belgeleri

Madde 18 — Reddedilme Kriterleri

• CE işareti/teknik föy sunulmayan ürün kullanımı
• TS EN 16005 kuvvet limitlerini aşan hız/ivme ayarı
• Break-out/acil açılım fonksiyonu test edilmemiş veya çalışmayan sistem
• Kaçış yolu üzerinde yangın alarm entegrasyonu yapılmamış otomatik kapı
• Erişilebilirlik ölçütlerini karşılamayan eşik/açıklık/hız ayarı
• Panik/acil durumda kilitli kalabilen erişim kontrol entegrasyonu
• Üretici onaysız cam/kanat değişimi
• Periyodik teknik güvenlik denetimi kaydı olmayan işletmedeki sistemler