ForumCAD
Teknik Sartname Serisi — FCAD-TS-062
Parke Tasi ve Beton Blok
Dis Zemin Dosemesi
Teknik Sartnamesi
Bu Sartname Kimlere Hitap Eder?
Bahçe, garaj girisi, yol, kaldirım veya otopark döşemesi yaptiracak proje sahiplerine; ihale dosyasina parke kalemi ekleyecek teknik ofislere; teklif hazirlayan zemin uygulamacilarina ve sahada kontrol yapacak santiye seflere. Tabaka yapisi, malzeme kalitesi, bordür detayi, eğim ve don korumasi — hepsi bu sartnamenin kapsamındadır.
Madde 1 — Kapsam ve Kullanim Alanlari
Bu sartname; binalarin bahçe, taşit girisi, yaya yolu, park alani ve saha döşemelerinde kullanilan beton parke tasi ve beton blok uygulamalarinin malzeme, tabaka yapisi, döşeme, sıkistirma ve kalite kontrol gereksinimlerini kapsar.
| Kullanim Sinifi | Trafik Türü | Tipik Uygulama |
|---|---|---|
| P1 — Yaya | Yalnizca yaya, bisiklet | Yuruyus yolu, bahce, teras |
| P2 — Hafif Arac | Otomobil, hafif ticari (3,5 t) | Garaj girisi, villa avlusu, otopark |
| P3 — Agir Arac | Kamyon, is makinesi (3,5 t uzeri) | Depo sahasi, servis yolu, endustriyel |
| P4 — Yuk Ağir | Agir is makinesi, forklift | Liman, fabrika ic yolu, depolama sahasi |
Sinif Karistirma Hatasi
P1 (yaya) için boyutlandirilan parke üzerinden araç geçişi yapilmasi — sahada en sik görülen hatalardan biridir. Surtname başinda kullanim sinifi net belirlenmeli ve tüm tabaka kalinliklari buna göre hesaplanmalidir.
Madde 2 — Atifta Bulunulan Standartlar
| Standart No | Konu |
|---|---|
| TS EN 1338 | Zemin dosemesi için beton plakalar — Gereksinimler ve deney yontemleri |
| TS EN 1339 | Zemin dosemesi için beton kaldirim taslari ve bordürler |
| TS EN 1340 | Beton bordür taslari — Gereksinimler ve deney yontemleri |
| TS EN 13285 | Granüler temel ve alt temel malzemeleri — Gereksinimler |
| TS EN 933-1 | Agrega tane büyüklügü dagilimi — Elek analizi |
| TS EN 12620 | Beton agregalari — Gereksinimler |
| TS EN 1997-1 | Eurocode 7 — Geoteknik tasarim |
| TS EN ISO 10318 | Geotekstiller — Tanimlar |
| TS 500 | Betonarme yapilarin tasarim ve yapim kurallari |
Madde 3 — Parke Tasi Malzeme Gereksinimleri
3.1 Basinç Dayanimi ve Asınma Direnci
| Kullanim Sinifi | Min. Basinc Dayanimi | Maks. Asınma (Böhme) | Maks. Su Emme |
|---|---|---|---|
| P1 Yaya | 45 MPa | 26 cm³/50 cm² | %6 |
| P2 Hafif Araç | 50 MPa | 23 cm³/50 cm² | %5 |
| P3 Agir Araç | 60 MPa | 20 cm³/50 cm² | %4 |
| P4 Yük Agir | 70 MPa | 18 cm³/50 cm² | %4 |
3.2 Blok Kalinligi
| Kullanim | Min. Blok Kalinligi |
|---|---|
| P1 Yaya / Bisiklet | 60 mm |
| P2 Hafif Araç | 80 mm |
| P3 Agir Araç | 100 mm |
| P4 Yük Agir / Forklift | 120 mm veya beton plak |
3.3 Donma-Çözülme Dayanimi
Dis mekanda kullanilan tüm beton parke taslari TS EN 1338 Ek C kapsaminda donma-çözülme dayanim siniflandirmasina tabi tutulacaktir. D sınifi (agir don kosullari) gereksinimi: iç Anadolu, Dogu Anadolu ve denizel etki disındaki dag eteklerindeki uygulamalarda zorunludur. Donma-çözülme dayanimi belgelenmemis parke tasi sahaya kabul edilmeyecektir.
Usta Der Ki
"Parke tasi parke tasidir, hepsi aynı dayanir. Sertifika formalite."
Santiye Gercegi
Yeterli donma-çözülme dayanimi olmayan parke tasi, ilk kista yüzeyden basta soyulmaya, ikinci kista parcalanmaya baslar. Dogu Anadolu'da ya da Ankara gibi sert iklim bölgelerinde bu hasari 2 kista sahada görmek mümkündür. Üretici deney raporu olmadan satin alinan parke, birimdeki en ucuz maliyetli kalemdir — ancak hasar gördükten sonra söküm ve yeniden döşeme maliyeti ilk maliyetin 4-6 katina çikmaktadir.
Madde 4 — Tabaka Yapisi
Tabaka Yapisi — Alttan Üste
Dogal Zemin (Subasman)
Mevcut
Geotekstil Filtre (gerekirse)
100-200 g/m²
Alt Temel — Granüler
P1: 10-15 cm · P2: 20 cm · P3: 30 cm · P4: 40 cm
Temel — Kirmataş / Agrega
10-15 cm sikistirilmis
Kum Yatagi
3 cm (sikistirma sonrasi)
Parke Tasi / Beton Blok
60-120 mm (sinifa gore)
Derz Kumu
Geçme araliga göre
4.1 Alt Temel (Subbase)
Alt temel, üstten gelen yükleri dogal zemine yayan ve don kosullarına karsi tampon görevi gören granüler tabakadır. Malzeme: kirmataş veya çakil, 0-32 mm veya 0-63 mm gradasyonu, TS EN 13285'e uygun. Sikistirma: vibrasyon silindiri veya plaka kompaktör ile kademeli sikistirma, her kademe maks. 15 cm gevşek kalinlik.
Usta Der Ki
"Alt temel 10 cm yeter, toprak sert zaten. Zaman kaybı."
Santiye Gercegi
P2 sinifı (hafif araç) için alt temel kalinligi min. 20 cm olmalidir. 10 cm ile yapilan arazi parkesinden araç geçisinde ilk yilda bloklar araç izine göre çöker. Görünür çökme noktalarinın düzeltilmesi için parkenin tamamen sökülmesi, alt temel yenilenmesi ve yeniden döşeme yapilmasi gerekir. Bu onarim maliyeti projenin yüzde 60-80'ine ulaşabilir.
4.2 Kum Yatagi
Kum yatagi parke taşini düzgün oturtmak ve mikro sevi düzeltmesi saglamak için kullanilir. Kum yatagi isi yapmaz — sadece 3 cm olacaktir. Yük tasimaz, sadece döşeme yüzeyini denkleştirir.
- Malzeme: kum, 0-4 mm gradasyonu; kil ve silt içerigi maks. yüzde 3
- Kalinlik: sikistirma oncesi maks. 5 cm, sikistirma sonrasi 3 cm
- Yüzey düzlügü: 3 m mastar altinda maks. 5 mm sapma
- Kum yatagi oturmadan önce parke döşemesine baslanmayacaktir
Usta Der Ki
"Kum kalin olsun, sonra oturur, pürüzler kapanır."
Santiye Gercegi
8-10 cm kalin kum yatagi üzerine döşenen parke, araç geçisinde blok altindaki kum yanal yönde itilir. Yük altinda kum birikim yapar, bir bölgede çökme, yaninda kabarma olusur. 3 cm'den kalin kum yatagi yapısal bir hata olup zaman içinde yüzey düzensizligine kaçinilmaz olarak yol acar.
4.3 Geotekstil Filtre
Ince taneli zemin üzerine yerleştirilen granüler alt temel için geotekstil filtre zorunludur. Zemin kil, silt veya organik malzeme içeriyorsa geotekstil atlanmasi halinde ince taneli zemin granüler tabakaya zamanla karışır, temel kaybolur.
- Geotekstil tipi: dokusuz (nonwoven), min. 150 g/m²
- Kaplama: granüler tabakaya yanlardan min. 30 cm taşırılmali
- Kaya veya iri çakil zemin üzerinde geotekstil zorunlu degildir
Madde 5 — Eğim ve Drenaj
5.1 Yüzey Egimi
| Alan Türü | Min. Eğim | Maks. Eğim |
|---|---|---|
| Yaya yolu / bahce | %1,5 | %5 |
| Araç park alani | %1,0 | %3 |
| Taşit girisi rampasi | %3 | %15 (belediye iznine gore) |
| Engelli erisim yolu | %0 | %2 (TS 9111) |
Usta Der Ki
"Eğim mi? Parke düz olsun, estetik böyle daha iyi."
Santiye Gercegi
Egim verilmemis yüzeyde yagmur suyu derzler arasindan parke altına sirıklar, don mevsiminde donarak genlesir. Bu genlesme blok altindan iterek kaldirir; bahar geldiginde kücük küme kabarmalari olusur. Birkaç don-çözülme dönemü sonrasi parke yüzeyi göçük ve kabarık olur. Tüm sahada yenileme zorunlu hale gelir.
5.2 Drenaj Altyapisi
- Büyük sahalarda (500 m² üzeri) yüzey suyu yatay drenaj hattına yönlendirilecektir
- Drenaj olugu veya agizlari: su birikmesi riski olan çukur noktalara yerlestirilecek
- Parke altı drenaj (geçirgen) sistemi: yoğun yağış bölgelerinde tercih edilir; bu durumda kum yatagi yerine geçirgen agrega yatagi kullanilir
- Bina çevresinde parke, bodrum su yalitimini tehdit eden yüzey suyunu binadan uzaklaştıracak sekilde eğimlendirilecektir
Madde 6 — Bordür ve Kenar Taşi
Usta Der Ki
"Bordür masrafi şişirir, parke kenarı serbest kalsın."
Santiye Gercegi
Bordürsüz parke kenarda tutulmaz; özellikle araç geçişlerinde bloklar yanal yönde kayar, sira bozulur, derz açilir ve yüzey dalgalanmaya baslar. Kum yatagi da yanlamasına dökülür. Sahadaki tüm parke yapisi bozulmadan önce düzeltmek için parkenin yeniden döşenmesi gerekir. Bordür maliyeti toplam işin yüzde 5-8'idir; yenileme maliyeti ise toplam işi asabilir.
6.1 Bordür Tipi ve Boyutu
| Kullanim | Min. Bordür Boyutu (mm) | Beton Sirtı |
|---|---|---|
| P1 Yaya | 100 x 200 x 1000 | C16/20, her iki yanda min. 10 cm |
| P2 Hafif Araç | 150 x 300 x 1000 | C20/25, her iki yanda min. 15 cm |
| P3-P4 Agir Araç | 200 x 400 x 1000 | C25/30, her iki yanda min. 20 cm |
- Bordürler beton yatakta (sirt betonu) ankre edilecektir — kum üzerine oturtulan bordür kabul edilmez
- Köşe dönüşlerinde kesme veya özel açilı bordür kullanilacak, kiriklı ekleme yapilmayacaktir
- Bina temeline yakın bordürler drenaj açikligini kapatmayacaktir
Madde 7 — Döşeme Düzeni ve Sikistirma
7.1 Döşeme Deseni
Döşeme deseni hem estetik hem de yapisal öneme sahiptir. Araç trafiğine maruz alanlarda balıksırtı (herringbone) desen zorunludur. Bu desen, blok kilitlenmesini artirarak yanal kaymayi önler. Yaya ve estetik uygulamalarda diger desenler serbesttir.
- Baliksirti (herringbone) 45° veya 90°: P2, P3, P4 zorunlu
- Duz sira (running bond): P1 yaya ve estetik uygulamalar
- Sepet örgüsü (basket weave): yalnizca P1 dekoratif uygulama
7.2 Sikistirma
Döşeme tamamlandiktan sonra tüm parke yüzeyi vibrasyonlu plaka kompaktör ile sikistirilacaktir. Bu işlem hem parkenin kum yataginа oturmasi hem de derz kumunun blok aralarına dolması için zorunludur.
- Vibrasyonlu plaka minimum titresim kuvveti: 10 kN
- En az 2 tur, farkli yonlerde geçis yapilacaktır
- Bordür ve yapı kenarina 1 m mesafede çevre hasarina yol açmamak icin el kompaktörü kullanilacaktır
- Sikistirma sonrasi yüzey toleransi: 3 m mastar altinda maks. 8 mm sapma
Usta Der Ki
"Kompaktör kiraya para, üstünden geçeriz, oturur zaten."
Santiye Gercegi
Vibrasyonlu plaka kompaktör hem parkeyi kum yataginá oturtur hem de derz kumunu bloklar arasinà iter. Bu iki işlev el veya araç agirligiyla saglanamaz. Sikistirilmamis parke sahasi ilk araç gecisinde derhal blok hareketleri ve yüzey bozukluğu üretir. Sonradan kompaktörle sikistirmak artik istenilen etkiyi vermez — derzler kapanmis, kum dagilmistir.
Madde 8 — Derz Dolgusu
Beton parke taslari birbirine kilitlenmesi için derz araliginin kum ile doldurulmasi zorunludur. Derz kumu bloklar arasındaki yapisal kilitlenmeyi saglar; dolu olmayan derzde her blok bagimsiz hareket eder, yüzey bozulur.
- Derz kumu: ince yikanmis kum, 0-2 mm; kil ve silt içerigi maks. yüzde 3
- Uygulama: sikistirma sonrasi kum yüzeyden serpilerek yayilir ve süpürge ile derzlere itilir
- En az 2 kez kum serme + süpürme + kompaktör gecisi uygulanacaktir
- Bitiş: tüm derzler kumla tam dolmalidir, blok yüzeyi kumdan temizlenmiş olmalidir
- Derz genisligi: maks. 3 mm (sartname sinifi) — daha genis derzde kum tutulmaz
Derz Kumu Yerine Derz Mortari
Bazi uygulamalarda (agir araç, kiyı, kimyasal ortam) geleneksel kum yerine polimer katki derzleme harc kullanilamaz. Bu malzeme yagmur suyundan yikanmayi ve ot çikmasi riskini azaltir; ancak uygulamasi kum yerine daha karmasiktir ve ilk birkaç gün kürlenme sürecini içerir.
Madde 9 — Don Korumasi
Don derinligi Türkiye genelinde bölgeye göre 30 cm'den 80 cm'e kadar çikmaktadir. Granüler temel kalinligi don derinligini karsilamak zorundadir; aksi halde don dondurmasi tabanı yukarı iter, parke bölgesel olarak kaldirilir.
| İklim Bölgesi | Tipik Don Derinligi | Min. Granüler Temel |
|---|---|---|
| Kıyı Ege / Akdeniz (1. Bölge) | 10-20 cm | P2 için 20 cm yeterli |
| İstanbul / Karadeniz kiyisi | 20-30 cm | P2 için 25 cm |
| İç Anadolu (Ankara, Konya) | 40-60 cm | P2 için 40 cm veya stabilize |
| Dogu Anadolu (Erzurum, Kars) | 60-80 cm | P2 için 60 cm veya don yalitimli tasarim |
Usta Der Ki
"Don mu? Ankara'da böyle döşedik, tuttu. Sefer geçti."
Santiye Gercegi
Don derinligi hesaplanmadan yapilan parkenin ilk ağir kisi dönemi sonrasi bölgesel kabarikliklar olusur. Kuru havalarda kapaniyor gibi görünen bu kabarikliklar ertesi kista daha belirgin sekle gelir. 3-5 yil sonra saha artik yürünebilir olmaktan çikar. Don derinligi hesabi yatirimlarin en ucuz sigorta poliçesidir.
Madde 10 — Kalite Kontrol ve Muayene
| Kontrol Kalemi | Yöntem | Kabul Kriteri |
|---|---|---|
| Parke tasi basinç dayanimi | Üretici deney raporu | Sinif gereksinimi (45-70 MPa) |
| Donma-çözülme sinifi | TS EN 1338 Ek C belgesi | D sinifi (dis mekan) |
| Alt temel kalinligi | Kazı kontrol çubuğu | Proje değerine gore |
| Alt temel sikisma derecesi | Prüftor veya plaka yükleme | Min. %95 modifiye Proctor |
| Kum yatagi kalinligi | Cetvel olçümü | Sikistirma sonrasi 3 cm ± 5 mm |
| Yüzey düzlügü | 3 m mastar | Maks. 8 mm sapma |
| Yüzey egimi | Şakul + su terazi | Min. %1,5 (yaya), min. %1 (araç) |
| Bordür oturması | Görsel + çekiç testi | Beton sirtinda tam oturmus, oynamiyor |
| Derz dolulugu | Görsel muayene | Tüm derzler tam dolu |
| Blok kırigi / çatlagi | Görsel muayene | Sifir tolerans |
Madde 11 — Reddedilme Kriterleri
Asagidaki kosullardan herhangi birinin tespitinde malzeme veya imalat reddedilir:
- Üretici deney raporu veya donma-çözülme sinif belgesi sunulamayan parke tasi
- Blok kalinliginin kullanim sinifinin altında olmasi
- Alt temel kalinliginin proje degerinden yüzde 10'dan fazla eksik olmasi
- Kum yatagi kalinliginin 3 cm'yi yüzde 50'den fazla asmasi (yani 4,5 cm üzeri)
- Yüzey eğiminin min. gereksinim altinda olmasi (su birikmesi tespiti)
- Bordür beton sirtsız, kum üzerine oturtulmus olmasi
- Vibrasyonlu plaka kompaktör ile sikistirma yapilmamasi
- Derzlerin kumla doldurulmamış olmasi
- P2 ve üzeri araç sinifında baliksirti desen yerine duz sira döşeme yapilmasi
- Kil veya silt içerikli malzeme kum yatagi olarak kullanilmasi
Kabul Edilmez Usta İfadeleri
"Kum kalin olsun oturur" / "Bordür sonra yapilir" / "Alt temel toprak sert yeter" / "Kompaktör kirasi para" / "Eğim yoksa da geçer" / "Sertifika gerekmez, malzeme iyi görünüyor" — hicbiri teknik gereksinimden vazgecme gerekçesi olamaz.
Madde 12 — Bakim ve Uzun Donem Koruma
- Ilk 6 ay: yerlesim tamamlandiktan sonra yüzey kontrol; bosalan derz noktalarına kum takviyesi
- Yillik kontrol: donma-çözülme sonrasi (nisan-mayis) bölgesel çökme ve kabarma taramasi
- Hasar gören tek bloklar: sökülür, alt kum düzeltilir, ayni veya uyumlu blok döşenir
- Derz yenileme: 3-5 yilda bir tüm derzlere kum takviyesi yapilmasi oneridir
- Yosun ve bitki: alkalin zeminlerde yosun önleyici uygulama; köklü bitki tespitinde derhal sökülmesi
- Kimyasal temizleyici: asit bazli ürünler beton parcaciklara zarar verir; nötr veya alkali temizleyici kullanilacaktir
Projenize özel parke dösemesi sartnamesi, zemin analizi veya kesif bütünlesmesi için yazin.
WhatsApp'tan YazinResmi Teknik Sartname — PDF
FCAD-TS-062 · Tüm maddeler · Sozlesmeye dogrudan eklenebilir format
İlgili şartnameler: Epoksi Zemin Kaplama · Hafriyat ve Geri Dolgu · Çelik Merdiven İmalatları