01 / 20 · Teknik Şartname Serisi

Tesviye Betonu (Şap) Teknik Şartnamesi 2026: Usta Bahaneleri ve Şantiye Gerçekleri

14 madde
4 görsel
Maliyet tablosu dahil
Tesviye Betonu (Şap) Teknik Şartnamesi 2026: Usta Bahaneleri ve Şantiye Gerçekleri
Yeni Nesil Teknik Şartname 2026: Tesviye Betonu (Şap) ve Şantiye Gerçekleri | ForumCAD

Yeni Nesil Teknik Şartname 2026:
Tesviye Betonu (Şap) ve Şantiye Gerçekleri

Mimar ve Mühendisler İçin Ön Söz Şantiyede en çok küçümsenen, "döküp geçeriz" denilen imalat tesviye betonudur (şap). Oysa şap sadece bir kot düzeltme çamuru değil; üzerine gelecek milyonluk lamine parkenin, devasa porselen seramiklerin ve alttan ısıtma sisteminin yegane temelidir. Bu rehber; sadece ihale maddelerini değil, o maddeleri sahada uygulamamak için direnen ustaların bahanelerini ve bir şantiye şefinin bunlara karşı nasıl durması gerektiğini anlatmak için hazırlanmıştır.

Madde 1: Şap Türleri ve EN 13813 Sınıflandırması

Resmi Şartname Metni
Tesviye betonu (şap), altyapı durumuna ve projede belirtilen yalıtım gereksinimine göre üç sistemden biriyle uygulanacaktır: Yapışık (Bonded) Şap, Yapışıksız (Unbonded) Şap veya Yüzer (Floating) Şap. Hangi sistemin uygulanacağı proje detay paftasında belirtilecek ve Yüklenici bu detaya aykırı bir sistem uygulayamayacaktır. Kullanılacak şap malzemesi TS EN 13813 standardına göre sınıflandırılacak; basınç dayanım sınıfı (C) ve eğilme dayanım sınıfı (F) test raporlarıyla belgelenecektir. Beton/harç bileşimi ve dayanıklılık sınıfları için TS EN 206 genel hükümleri esas alınacaktır.
USTA
"Hangisi olursa olsun aynı şey abi, kum-çimento-su, hangi odaya girersek aynı şekilde dökeriz, biter."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Üç sistem birbirinden tamamen farklı kalınlık, hazırlık ve davranış gösterir. Yanlış sistemde dökülen şap, doğru malzemeyle de yapılsa çatlar veya ses/ısı yalıtımını sıfırlar.
Yapışık (Bonded)
Aderans köprüsüyle doğrudan döşemeye yapışır
Döşemeyle birlikte çalışır, en ince kesit
Min. kalınlık: 25-40 mm
Yalıtım gerekmeyen kat içi alanlarda kullanılır
Yapışıksız (Unbonded)
Araya PE ayırıcı membran konur
Döşemeden bağımsız hareket eder
Min. kalınlık: 50 mm
Eski/pürüzlü döşeme üzerinde tercih edilir
Yüzer (Floating)
Altında ısı/ses yalıtım plakası bulunur
Duvardan ve döşemeden tamamen bağımsız
Min. kalınlık: 50-65 mm
Yerden ısıtma ve akustik izolasyonda zorunlu
EN 13813 Sınıf Kodu Nasıl Okunur?
CT - C25 - F4
CT = Çimento esaslı şap (Cementitious Screed)
C25 = 28 günlük basınç dayanımı minimum 25 N/mm²
F4 = Eğilme (çekme) dayanımı minimum 4 N/mm²
Bu kod, teslim alınan her şap partisi için talep edilen test raporunda eksiksiz yer almalıdır.
Yapışık, yapışıksız ve yüzer şap sistemlerinin karşılaştırmalı kesit detayı — yalıtım katmanı ve kenar genleşme bandı gösterimi

Madde 2: Malzeme Kalitesi ve Dozaj (400 Doz Kuralı)

Resmi Şartname Metni
Tesviye harcı 400 doz (1 m³ için 8 torba çimento) olarak, yıkanmış kaba dişli dere kumuyla mümkün olduğu kadar az suyla hazırlanacaktır. Beton santralinde imal edilmiş özel tesviye betonu kullanılacaktır.
USTA
"Mimar bey, 400 doz çok fazla, şapı patlatır bu. 250 doz atalım, deniz kumu da iş görür, üstüne zaten fayans gelecek görünmez."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Deniz kumu içerdiği klorür ve sülfat nedeniyle şapın içinden geçen tesisat borularını (kılıfsızsa) zamanla çürütür ve demir donatıları korozyona uğratır. Yıkanmış dere kumu zorunludur. Düşük dozajlı (az çimentolu) şap ise kuruduğunda tozumaya başlar. Üzerine lamine parke yapıştırıcısı veya seramik serptiğinizde, zemin kaplaması şapın üst katmanını kum gibi kopararak yerinden kalkar. 400 doz, yüzey mukavemeti (yüzey çekme dayanımı) için hayati bir alt sınırdır.

Madde 3: Polipropilen Lif (Elyaf) Katkısı

Resmi Şartname Metni
Betonun mukavemetini arttırmak için beton hazırlanırken ve/veya transmikserle nakledilirken polipropilen lif (elyaf) ilave edilecek ve iyice karıştırılacaktır (1 m³ için 700 gr).
USTA
"Abi bu elyafları atınca şapın yüzeyi kıllı tüylü oluyor, parkeciler isyan ediyor. Boşver dökmeyelim, ben pürüzsüz çekerim onu."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Yüksek dozajlı şap, kururken hızlı su kaybettiği için rötre (büzülme) çatlakları oluşturmaya son derece eğilimlidir. Polipropilen lifler, şapın içinde mikro bir donatı ağı oluşturarak bu kılcal çatlamaları engeller. Yüzeye çıkan "tüyleri" engellemenin yolu elyafı iptal etmek değil, dökümden sonra yüzeye helikopter perdah veya çelik mala vurmaktır. Parkecinin tembelliği yüzünden betonun statik ömrünü feda edemezsiniz.
Elyafsız şapta oluşan rötre çatlağı yakın çekim — düşük dozaj ve hızlı kuruma kaynaklı kılcal çatlama detayı

Madde 4: Yüzey Hazırlığı ve Aderans Köprüsü

Resmi Şartname Metni
Beton yerleştirilmeden evvel döşeme iyice temizlenecek, kum, toz, alçı tozu vb. malzeme artıkları vakumla çekilecektir. Akrilik dispersiyon esaslı Aderans ve Geçirimsizlik Arttırıcı astar (aderans köprüsü) betonarme yüzeye uygulanacaktır.
USTA
"Biz sabahtan hortumla güzelce sulayıp yıkadık abi, astar kütük gibi pahalı bir şey, o kadarına gerek yok beton betona yapışır zaten."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? İnşaat tozu (alçı, kireç, mil) suyla buluştuğunda sadece çamura döner, yüzeyden uzaklaşmaz. Tozlu yüzeye atılan şap, alttaki taşıyıcı döşemeye tutunamaz. Bu duruma şantiyede "Yüzer Şap" denir. Yüzer şap üzerinde yürüdükçe boşluklu bir "kof" ses çıkarır ve üzerine yük bindiğinde kolayca kırılır. Akrilik astar, eski beton ile yeni şapı birbirine kimyasal olarak bağlar (monolitik yapı). Astar sürülmeden döküme başlanmasına kesinlikle müsaade edilmemelidir.
Terim çakışması uyarısı: Buradaki "yüzer şap" tabiri şantiye argosunda kullanılan, aderanssız (yapışmayan, kof) hatalı imalatı tanımlar. Madde 1'de tanımlanan mühendislik terimi "Yüzer (Floating) Şap" ise kasıtlı olarak yalıtım üzerine tasarlanan doğru bir sistemdir. İkisi birbirine karıştırılmamalıdır — biri hata, biri tasarım kararıdır.

Madde 5: Kenar Genleşme Bandı (Gizli Kahraman)

Resmi Şartname Metni
Tesviye betonunun birleşeceği duvar ve kolon diplerine, imalata başlanmadan önce minimum 5-8 mm kalınlığında polietilen kenar genleşme bandı (fitil) dönülecektir.
USTA
"Abi şap zaten duvara yapışıp binayı sağlamlaştırıyor, araya köpük koyarsak boşluk kalır, böcek girer."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Şapın duvara yapışması şantiyedeki en büyük yalıtım ve mekanik felaketlerinden biridir. İki nedenden dolayı genleşme bandı hayatidir:
1) Isıl Genleşme: (Özellikle yerden ısıtmalarda) ısınan şap genleşmek ister. Duvara yapışıksa gidecek yer bulamaz, odanın ortasından kubbe gibi şişip fayansları patlatır.
2) Akustik (Topuk Sesi): Şap duvara değdiğinde, zemindeki ayak ve darbe sesi duvardan binanın taşıyıcı sistemine geçer ve alt kat komşunun tavanında yankılanır.
Duvar dibine uygulanan polietilen kenar genleşme bandı detayı — şap dökümü öncesi fitil uygulama yakın çekim

Madde 6: Yerden Isıtmalı Şap Kalınlık Hesabı

Resmi Şartname Metni
Yerden ısıtma borusu döşenen alanlarda şap kalınlığı, boru üst noktasından itibaren minimum 30 mm olacaktır. Toplam şap kalınlığı (boru altı + boru üstü), yerden ısıtma sistem üreticisinin teknik şartnamesine uygun belirlenecek ve hiçbir koşulda 65 mm'nin altına düşürülmeyecektir.
USTA
"Boru direkt üstte görünsün abi, üstüne ince bir kat şap atalım, ısı daha çabuk geçer içeri, malzemeden de tasarruf ederiz."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Boru üstü 30 mm'nin altına düşürülen şap hem yapısal hem termal açıdan felakettir:
1) Yapısal risk: İnce şap tabakası üstüne gelen yükü (mobilya, insan) borunun tam üzerinde yoğunlaştırır — çatlama ve boru ezilmesi riski oluşur.
2) Termal risk: Şap kalınlığı azaldığında ısı dağıtım kütlesi düşer, ısı homojen yayılamaz. Boru hatları zeminde sıcak/soğuk şeritler halinde hissedilir ("zebra etkisi").
Toplam Şap Kalınlığı = Boru Çapı + Boru Altı Min. (15-20 mm) + Boru Üstü Min. (30 mm) Örnek: 16 mm çaplı boru için toplam minimum kalınlık ≈ 65 mm
Yerden ısıtmalı şap kesit detayı — ısıtma borusu, boru üstü minimum 30mm şap katmanı ve yalıtım plakası ölçülendirmesi

Madde 7: Kot Alma ve Anolama (Mastar Kılavuzları)

Resmi Şartname Metni
Yüklenici tesviye yapılacak katta nivo veya lazer terazi ile kot çalışması yapacaktır. En yüksek noktada kalınlık min. 30 mm, en düşük noktada max. 100 mm olacaktır. Mastarlama için maksimum 3 metreyi aşmayacak aralıklarla anolama (kılavuz) yapılacaktır.
USTA
"Abi biz teraziyle bir köşe kotu alırız, gerisini ustamın el terazisiyle göz kararı çekeriz, ano kurmak vakit kaybı."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? "Göz kararı" mastar çekilen her odanın ortası muhakkak bel yapar (çöker). 3-4 mm'lik bir çökme, o odanın zeminine büyük ebatlı (120x120 cm) bir seramik veya lamine parke döşenmesini imkansız hale getirir. Lazer teraziyle metal "T" profillerden veya alçıdan ano (kılavuz ray) çekilmesi, mastarın bu raylar üzerinde kayarak kusursuz bir düzlük oluşturmasının tek garantisidir.

Madde 8: Döküm ve Helikopter Perdah

Resmi Şartname Metni
Beton yerleştirilirken şişlenecek ve boşluk kalmaması sağlanacaktır. LVT, Halı veya Esnek kaplamaların yapılacağı döşemelerde kısa süreli olarak helikopterle perdahlanacaktır.
USTA
"Üst kata o makineyi (helikopteri) taşımak zor abi. Biz çelik malayla güzelce perdahlarız, ayna gibi olur merak etme."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? İnsan kol gücüyle yapılan mala perdahı, şapın içindeki gözenekleri (havayı) helikopter makinesi kadar sıkıştıramaz. Özellikle üzerine LVT (Lüks Vinil) veya ince yapıştırma parke gelecek zeminlerde, şap yüzeyi cam gibi sert ve tozumaz olmalıdır. Mala perdahında kalan ufak pürüzler ve mala izleri, güneş vurduğunda 3 mm'lik ince vinil kaplamanın üzerinden aynen belli olur. Makinenin taşıması zor diye şantiye standartları düşürülemez.

Madde 9: Sıcak ve Soğuk Havada Döküm Kuralları

Resmi Şartname Metni
Ortam sıcaklığının 30°C'yi aştığı dökümlerde malzeme sıcaklığı düşürülecek, döküm gölgeli saatlerde (sabah erken veya akşamüstü) yapılacak ve yüzey buharlaşma hızını azaltmak için rüzgar kesici branda kullanılacaktır. Ortam sıcaklığının 5°C'nin altına düştüğü dökümlerde donma riskine karşı antifriz katkı kullanılmayacak; döküm tamamen iptal edilecek veya ortam ısıtılarak minimum +5°C sağlanacaktır.
USTA
"Yazın hava sıcak, beton daha hızlı kurur, biz de daha çabuk diğer kata geçeriz. Soğukta da beton donmaz ya, üşüyen biz oluruz."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Her iki aşırı durum da şapı döküm anında, kürleme önlemleri devreye girmeden önce mahveder:
1) Sıcak hava: Yüksek sıcaklık ve düşük nem, yüzeydeki suyun hidratasyon tamamlanmadan buharlaşmasına yol açar — buna "plastik rötre çatlağı" denir. Bu, Madde 11'deki "şap yanması" sorununun döküm sırasında başlayan halidir.
2) Soğuk hava: 0°C'nin altında donan su hacmini genişletir, beton içindeki kılcal yapıyı tahrip eder ("don çatlağı"). Bu hasar gözle görülmeyebilir ama dayanımı kalıcı olarak düşürür — donmuş şap orijinal mukavemetine asla ulaşamaz, kırılıp yeniden dökülmesi gerekir.

Madde 10: Derz Kesimi ve Poliüretan Mastik

Resmi Şartname Metni
Prizini almaya başladıktan 2-3 gün sonra yaklaşık 4x3 metre anolar oluşturacak şekilde, beton yüksekliğinin min. 1/4'ü kadar derinlikte (genişlik max. 0.7 cm) derz kesimi yapılacaktır. Kesilen derzlere polietilen fitil yerleştirilip poliüretan mastik dolgu yapılacaktır.
USTA
"Ne güzel tek parça döktük abi, oymaya, kesmeye ne gerek var şimdi? Zemin bütün kalsın."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Beton ve şap, doğası gereği kurudukça küçülür ve kendi kendine çatlayarak rahatlar. Siz şapı nerede çatlayacağını belirlemezseniz (derz kesmezseniz), şap odanın tam ortasından zikzak çizerek çatlar. Kesilen bu derzler "Yalancı Derz" (Dummy Joint) olarak adlandırılır. Amacı, betona "eğer çatlayacaksan bu zayıflattığım düz çizgiden çatla" emrini vermektir. Fitil ve mastik ise bu hareket payını absorbe edip yüzeyi esnek tutar.
Şap derz kesim detayı — disk kesici ile açılan yalancı derz hattı ve poliüretan mastik dolgu uygulaması

Madde 11: Kürleme (Curing) — Şap Neden Yanar?

Resmi Şartname Metni
Dökülen tesviye betonlarına 10 gün boyunca düzenli bir şekilde sulama işlemi yapılacaktır. Veya yüzeye sıvı kür membranı sürülecektir. Kapı ve pencereler cereyana karşı kapalı tutulacaktır. Kürleme süresi ve yöntemi, kullanılan çimento tipi ve ortam koşullarına göre malzeme üreticisinin teknik föyünde belirtilen değerle çelişmeyecektir.
USTA
"Havalar çok sıcak abi, sularsak kurumaz. Bir an önce kurusun ki diğer ekipler işe girsin, camları açıp havalandıralım."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Sektördeki en ölümcül cehalettir. Çimento "kuruyarak" değil, su ile kimyasal reaksiyona girerek (hidratasyon) sertleşir. Şapın içindeki su rüzgar veya güneşle hızla buharlaşırsa, çimento reaksiyonu tamamlayamaz ve buna şantiyede "Şap Yandı" denir. Yanan şapın yüzeyi tebeşir gibi ufalanır, mukavemeti sıfırlanır. Sulamak, şapın kurumasını engellemek için değil, reaksiyonun tamamlanabilmesi için zorunludur. Cereyan kesinlikle kesilmelidir.

Madde 12: Islak Hacim Eğimi ve Su Yalıtımı Sıralaması

Resmi Şartname Metni
Banyo, ıslak hacim ve teras gibi su ile sürekli temas eden alanlarda şap, gider ağzına yönelik minimum %1-1.5 eğimle dökülecektir. Su yalıtım membranı şap altına (yapısal döşeme üzerine) uygulanacak; şap bu yalıtımın üzerine "koruma şapı" olarak dökülecektir.
USTA
"Eğim verirsek mastar şaşar, oda düzgün gözükmez. Düz dökeriz, su zaten gideri bulur, gerekirse paspasla iteriz."
Şantiye Gerçeği: Neden İzin Vermemelisin? Düz dökülen ıslak hacim zemini, su birikintisi, küf oluşumu ve kötü koku demektir — gözle fark edilmeyen 2-3 mm'lik bir çökük nokta haftalarca su tutabilir. Ayrıca su yalıtımının şap altında olması zorunludur: yalıtım şap üstünde olursa şap su emer, donma-çözülme döngüsünde çatlar ve kaplamayı (seramik) yukarı iter. Doğru sıralama: Taşıyıcı döşeme → Su yalıtım membranı → Eğimli koruma şapı → Seramik yapıştırıcı → Kaplama.

Madde 13: Ne Zaman Ne Yapılabilir? Süre Çizelgesi

Şantiye programlaması yapılırken "bence kurudu" gibi belirsiz ifadeler kabul edilemez. Standart CT-C20-F4 sınıfı şap için 20°C ortam sıcaklığında, normal kürleme koşullarında geçerli minimum süreler:

İşlemKoşulMinimum Süre
Üzerinde dikkatli yürümeStandart24-48 saat
Derz/ano kesimiStandart2-3 gün
Hafif yük (malzeme istifleme)Standart3-4 gün
Seramik/fayans döşemeYapıştırma ile7 gün
Lamine parke / ahşap kaplamaNem ölçümü ≤ %221-28 gün
Epoksi kaplamaNem ölçümü ≤ %428 gün
Yerden ısıtma ilk çalıştırmaKademeli ısıtma protokolü21-28 gün
Nem ölçümü olmadan kaplama yapılmaz: Yukarıdaki süreler yalnızca referans değerdir — kesin karar, kaplama öncesi yapılan karbür (CM) nem testi ile verilmelidir. Görsel olarak "kuru" görünen şap, içeriden hâlâ %3-4 nem taşıyabilir. Özellikle ahşap parke ve epoksi gibi nem geçirmeyen kaplamalarda bu testi atlamak, döşendikten sonra şişme veya kabarmayla sonuçlanır.

Madde 14: Hata Maliyet Tablosu — Bu Hatalar Size Ne Kadara Patlar?

Bu şartnamede anlatılan her madde, atlandığında somut bir bedel doğurur. Aşağıdaki tablo, sahada en sık görülen ihmallerin gerçek sonucunu ve onarım maliyetini özetler — bu rakamlar 2026 İstanbul piyasa koşullarında 100 m² bir alan referans alınarak hazırlanmıştır:

İhmal Edilen MaddeGerçek SonuçOnarım Maliyeti (100 m²)
Elyaf kullanılmaması (Madde 3)Rötre çatlağı, kılcal çatlama+15.000 - 35.000 TL (kırıp dökme)
Aderans astarı atlanması (Madde 4)"Yüzer şap" — kof, tutunmasız döşeme+20.000 - 45.000 TL (komple söküm)
Kenar genleşme bandı konulmaması (Madde 5)Şişme, fayans patlaması, ses köprüsü+25.000 - 50.000 TL (kaplama + şap)
Yerden ısıtmada boru üstü <30mm (Madde 6)Boru ezilmesi, zebra etkisi, ısı dengesizliği+40.000 - 90.000 TL (tesisat + şap)
Ano kurmadan göz kararı mastarlama (Madde 7)Bel veren zemin, büyük seramik döşenemez+18.000 - 30.000 TL
Helikopter perdah atlanması (Madde 8)LVT/vinil altından mala izi görünmesi+10.000 - 20.000 TL (kaplama sökümü)
Derz kesimi yapılmaması (Madde 10)Kontrolsüz, zikzak çatlama+15.000 - 25.000 TL
Kürleme/sulama yapılmaması (Madde 11)"Şap yandı" — tozuyan, mukavemetsiz yüzey+30.000 - 60.000 TL (komple yeniden döküm)
Islak hacimde eğim verilmemesi (Madde 12)Su birikintisi, küf, kötü koku+12.000 - 28.000 TL
Nem ölçülmeden parke döşenmesi (Madde 13)Parke şişmesi, kaplama ayrılması+50.000 - 120.000 TL (parke + şap)
Önleme maliyeti vs onarım maliyeti: Bu şartnamenin tamamına uyumun ek maliyeti, malzeme bazında genellikle m² başına 30-80 TL arasındadır (elyaf, astar, genleşme bandı, kür membranı). Yukarıdaki onarım maliyetleriyle karşılaştırıldığında, doğru uygulamanın bedeli hatanın onarım bedelinin %5-10'u kadardır. Şartnameye uyum bir lüks değil, basit bir matematik kararıdır.

Madde 15: Kabul Kriterleri ve Toleranslar

Kabul aşamasında "bence düzgün" gibi yoruma açık ifadeler şantiyede geçersizdir. İmalat teslim alınırken şu fiziksel testler yapılmak zorundadır:

Test / KriterTolerans SınırıHata Durumunda Sonuç
Kot Farkı (Kat İçi)Maksimum ± 2 mmLamine parke döşenemez, seramik atlar.
Düzlemsellik (2m Alüminyum Mastar ile)Mastar altında max 3 mm boşlukMobilya ve süpürgeliklerde altı boş kalır.
Yüzey Sertliği (Tırnak Testi/Çizme)Ufalanma/tozuma olmamalıAstar tutmaz, şap yandı demektir, kazınmalıdır.
Beton Nemi (Zemin Kaplaması Öncesi)Max %2 (Yerden ısıtmalıysa %1.8)Ahşap parke nemi emip şişer ve döşemeden ayrılır.
Ceza ve Tekrar Şartı: Bu şartnamede belirtilen standartlara uymayan (örneğin +-2 mm kot farkını aşan veya elyaf/astar kullanmayan) Yüklenicinin hakedişi onaylanmayacaktır. Hatalı imalatlar, bedelsiz (bilabedel) olarak Yüklenici tarafından kırılarak yeniden yapılacaktır. Yanlış imalat için malzeme ve işçilik farkı talep edilemez.

Şantiye yönetimi, metraj hesapları ve teknik şartname danışmanlığı için ForumCAD ile iletişime geçin.

Danışmanlık Alın
← Önceki Şartname
Bu seride ilk
Sonraki Şartname →
C Betonları Teknik Şartnamesi 2026: Usta Bahaneleri ve Şantiye Gerçekleri
← Tüm Şartname Serisine Dön
YÖ
Yasin Özçelik
İç Mimar · 15 Yıl Deneyim
İstanbul merkezli iç mimar. İnşaat sektöründe 15 yıllık saha deneyimiyle maliyet analizi, teknik şartname ve yapı denetimi konularında içerik üretiyor.
Danışmanlık Al