Bu şartname; konut, ofis, AVM, otel, endüstriyel tesis ve benzeri yapılarda tesis edilecek yangın algılama ve alarm sistemlerinin sistem tipi seçimi, dedektör ve alarm cihazı seçimi, algılama bölgeleri (zoning), kablolama, güç kaynağı, diğer yangın güvenlik sistemleriyle entegrasyonu, montajı, devreye alma testleri ve periyodik bakım esaslarını kapsar.
Amaç; bir yangını mümkün olan en erken aşamada, yanlış alarm üretmeden algılamak, bina sakinlerini ve ilgili ekipleri zamanında uyarmak, yangının yerini hızlı ve doğru şekilde tespit ettirmek ve algılama sinyaliyle tetiklenmesi gereken diğer güvenlik fonksiyonlarının (duman tahliyesi, kapı serbest bırakma, asansör inişi vb.) güvenilir şekilde devreye girmesini sağlamaktır.
Sistem, TS EN 54 serisine uygun sertifikalı bileşenlerle kurulur; yüksek yapı ve BYKHY'de özel olarak tanımlanmış bina sınıflarında tam adresli (addressable) sistem zorunludur (bkz. Madde 15).
Bu şartnamenin onaylı revizyonu esastır; sahada uygulanacak değişiklikler yalnızca yazılı revizyon/izin ile yapılır.
| Terim | Açıklama |
|---|---|
| Konvansiyonel Sistem | Dedektörlerin bölge (zon) bazında gruplandığı, panelin yalnızca hangi zonda alarm olduğunu gösterdiği sistem tipi |
| Adresli (Addressable) Sistem | Her dedektör/cihazın kendine özgü adresi olduğu, panelin alarmın tam kaynağını (cihaz bazında) gösterdiği sistem tipi |
| Algılama Bölgesi (Zon) | Kontrol panelinde ayrı bir gösterge ile temsil edilen, binanın belirli bir alanını kapsayan algılama grubu |
| Cause and Effect Matrisi | Hangi algılama sinyalinin hangi otomatik tepkiyi (kapı kapama, damper kapama, asansör inişi vb.) tetikleyeceğini tanımlayan neden-sonuç tablosu |
| Kısa Devre İzolatörü | Adresli hat üzerinde bir kısa devrenin tüm hattı değil yalnızca ilgili bölümü etkilemesini sağlayan koruma cihazı |
| Aspirasyonlu Duman Dedektörü (ASD) | Ortam havasını boru şebekesiyle merkezi bir üniteye çekerek çok erken aşamada duman algılayan yüksek hassasiyetli sistem |
| Sesli Anons Sistemi (VA) | Alarm durumunda önceden kayıtlı veya canlı sesli talimat yayınlayan, tahliyeyi yönlendiren sistem |
| Standart / Yönetmelik | Konu |
|---|---|
| TS EN 54-1 | Yangın algılama ve alarm sistemleri — giriş |
| TS EN 54-2 | Kontrol ve gösterge ekipmanı |
| TS EN 54-3 | Sesli alarm cihazları (sirenler) |
| TS EN 54-4 | Güç kaynağı ekipmanı |
| TS EN 54-5 | Isı dedektörleri (nokta tip) |
| TS EN 54-7 | Duman dedektörleri (nokta tip) |
| TS EN 54-10 | Alev dedektörleri |
| TS EN 54-11 | Manuel ihbar butonları |
| TS EN 54-12 | Duman dedektörleri (ışın/beam tip) |
| TS EN 54-16 / 54-24 | Sesli alarm kontrol ekipmanı ve hoparlörler |
| TS EN 54-17 | Kısa devre izolatörleri |
| TS EN 54-20 | Aspirasyonlu duman dedektörleri (ASD) |
| TS EN 54-23 | Görsel alarm cihazları (flaşör) |
| TS CEN/TS 54-14 | Planlama, tasarım, montaj, devreye alma, kullanım ve bakım kılavuzu |
| Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) | Bina sınıfına göre sistem zorunluluğu, tam adresli sistem şartı |
| 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu | Elektrik işlerinde iş güvenliği yükümlülüğü |
Bu şartnamede atıfta bulunulan standart ve yönetmeliklerin güncel sürümleri esastır. Standart/yönetmelik sürümünde değişiklik olması halinde, proje onay sürecinde geçerli olan güncel hükümler uygulanır.
| Sistem Tipi | Özellik | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Konvansiyonel | Zon bazlı, düşük maliyetli, konum bilgisi zon düzeyinde | Küçük ölçekli, tek katlı veya düşük riskli yapılar |
| Adresli (Addressable) | Cihaz bazında tam konum bilgisi, kısa devre izolatörlü, esnek programlanabilir | Orta-büyük ölçekli yapılar, yüksek yapılar, BYKHY'de özel olarak tanımlanmış bina sınıfları |
| Kablosuz (Radyo Bağlantılı) | TS EN 54-25 esaslı, kablo çekimi zor/istenmeyen mevcut yapı tadilatlarında | Tarihi bina, ağır tadilat projeleri |
Sistem tipi seçimi; bina ölçeği, kat sayısı, kullanım amacı (konut, ticari, endüstriyel), BYKHY'nin ilgili bina sınıfı için öngördüğü asgari şart ve işveren talebi birlikte değerlendirilerek yapılır.
| Dedektör Tipi | Çalışma Prensibi | Uygun Kullanım Alanı |
|---|---|---|
| Duman Dedektörü (Nokta, Optik) | Işık saçılımı ile duman partiküllerini algılar (TS EN 54-7) | Koridor, ofis, yatak odası, genel yaşam alanları |
| Isı Dedektörü (Nokta) | Sabit sıcaklık veya sıcaklık artış hızına duyarlı (TS EN 54-5) | Mutfak, kazan dairesi, garaj, tozlu/buharlı ortamlar |
| Multi-Sensör Dedektör | Duman ve ısı algılamayı birleştirerek yanlış alarm oranını düşürür | Yanlış alarm riski yüksek karma kullanım alanları |
| Alev Dedektörü | UV/IR ışınlarla açık alev algılar (TS EN 54-10) | Hangar, yakıt depolama, yüksek tavanlı endüstriyel alan |
| Işın (Beam) Tipi Duman Dedektörü | Verici-alıcı arasındaki ışın demetinin duman tarafından zayıflatılmasını algılar (TS EN 54-12) | Yüksek tavanlı geniş hacimler (atrium, depo, spor salonu) |
| Aspirasyonlu Duman Dedektörü (ASD) | Boru şebekesiyle sürekli hava örneklemesi yapan, çok erken algılama (TS EN 54-20) | Veri merkezi, arşiv, müze, temiz oda, yüksek değerli ekipman alanları |
| Doğrusal Isı Algılama Kablosu | Kablo boyunca sürekli sıcaklık algılama | Kablo tavası, konveyör bandı, tünel, kablo galerisi |
Dedektör yerleşimi, TS CEN/TS 54-14 esaslı proje hesabıyla belirlenir; tavan yüksekliği, hacim geometrisi, havalandırma kaynaklı hava akımı ve tavan düzensizlikleri (kiriş, kanal) kapsama alanını doğrudan etkiler. Aşağıdaki değerler tipik düz tavanlı, standart yükseklikli (≤6 m) hacimler için genel referans niteliğindedir; her proje için EN 54-14 esaslı ayrıntılı hesap yapılması esastır.
| Dedektör Tipi | Tipik Kapsama Alanı | Duvara Minimum Mesafe |
|---|---|---|
| Duman Dedektörü (Nokta) | Proje hesabına göre, tipik olarak dar koridorlarda ~10-12 m aralık | Minimum 50 cm |
| Isı Dedektörü (Nokta) | Duman dedektörüne göre daha küçük kapsama alanı, tipik olarak dar koridorlarda ~7-9 m aralık | Minimum 50 cm |
Kiriş veya kanal gibi tavan çıkıntıları 25 cm'yi aştığında, çıkıntının oluşturduğu "cep" ayrı bir hacim gibi değerlendirilir ve gerekiyorsa ek dedektör konulur. Yüksek tavanlı (6 m üzeri) hacimlerde nokta tip dedektörlerin etkinliği azalır; bu durumda ışın tipi veya aspirasyonlu dedektör tercih edilir.
Tablodaki değerler nihai yerleşim değil, ön tasarım referansıdır. Kesin dedektör aralıkları ve adetleri, TS CEN/TS 54-14'e göre hazırlanacak hesap raporu ile belirlenir ve bu rapor onaylı projeye eklenir.
Manuel ihbar butonları (call point), TS EN 54-11'e uygun seçilir ve kaçış yolları üzerinde, özellikle kat çıkışları ve bina çıkışlarında, yerden 0,9-1,4 m yükseklikte (tipik 1,2 m) monte edilir. Herhangi bir noktadan en yakın butona yürüme mesafesi, bina kullanım sınıfına göre proje hesabında belirlenir; genel referans olarak 60 m'yi aşmaması hedeflenir. Butonlar, kolayca görülebilir, engelsiz erişilebilir ve yanlışlıkla tetiklenmeye karşı koruyucu kapaklı (break-glass veya benzeri) olmalıdır.
Kontrol ve gösterge ekipmanı TS EN 54-2'ye uygun olmalıdır. Panel; alarm, arıza ve devre dışı bırakma (isolate) durumlarını ayrı ayrı ve açıkça gösterir. Adresli sistemlerde panel, alarmın kaynağını cihaz bazında metin olarak gösterir. Panel, bina giriş kontrol noktasına veya güvenlik/resepsiyon alanına, itfaiye ekiplerinin kolayca erişebileceği bir konuma yerleştirilir. Birden fazla bina bloğu olan projelerde, tekrarlayıcı (repeater) panel kullanımı değerlendirilir.
Bina, algılama bölgelerine (zon) ayrılırken amaç; alarmın kaynağını mümkün olan en kısa sürede ve en net şekilde tespit ettirmektir. Zon sınırları, bina kat planı, yangın kompartmanları ve özel risk alanlarıyla uyumlu olmalıdır. Genel referans olarak bir algılama bölgesi, tek bir katı veya belirli bir alan sınırını (proje hesabına göre belirlenen) aşmayacak şekilde sınırlandırılır; bu sınır aşıldığında konum tespiti belirsizleşir.
Bir algılama bölgesi, tek bir yangın kompartmanını veya tek bir katı aşamaz; kompartman veya kat sınırı aşıldığında ayrı zon tanımlanır.
Alarm sinyalinin bir yangın anında kesintisiz iletilmesi gerektiğinden, dedektör/buton hatları, sesli alarm devreleri ve panel-tekrarlayıcı bağlantıları yangına dayanıklı (fire-resistant, halojen içermeyen) kablo ile döşenir. Kablo seçimi ve devre bütünlük süresi (fire survival time), bina risk sınıfına ve devrenin işlevine (örn. sesli tahliye devresi, sprinkler tetikleme devresi) göre proje bazında belirlenir. Kablo güzergahları, mekanik hasar riskine karşı korunaklı kanal/boru içinde döşenir ve diğer yüksek gerilim hatlarından ayrı tutulur.
| Devre / Kullanım | Kablo Şartı |
|---|---|
| Algılama, buton ve panel haberleşme devreleri | Yangına dayanıklı, düşük dumanlı, halojensiz, alev yürütmeyen |
| Sesli alarm / anons devreleri | Aynı şartlar + devre bütünlüğü süresi proje risk sınıfına göre belirlenir |
| Güç besleme devreleri | Yangına dayanıklı veya proje onayına göre koruma altında |
Kablo seçiminde yalnızca "yangına dayanıklı" ibaresi yeterli kabul edilmez; ilgili test/sertifika belgeleri teslim dosyasında sunulur.
Adresli sistemlerde, hat üzerindeki kısa devrelerin sistemin tamamını etkilememesi için gerektiğinde kısa devre izolatörleri kullanılır. İzolatör yerleşimi, hat mimarisi ve bölümlendirme şeması projede gösterilir.
Güç kaynağı ekipmanı TS EN 54-4'e uygun seçilir. Ana şebeke beslemesine ek olarak, şebeke kesintisinde sistemin çalışmaya devam etmesini sağlayan bir yedek batarya bulunur. Batarya kapasitesi; sistemi normal bekleme (standby) modunda proje bazında belirlenen bir süre (tipik olarak 24 saat) boyunca, ardından tam alarm modunda ek bir süre (tipik olarak en az 30 dakika) besleyecek şekilde hesaplanır. Batarya durumu (şarj seviyesi, arıza) panel üzerinden sürekli izlenir.
Sistem, bir hat arızası, izolatör müdahalesi veya haberleşme kesintisi durumunda kalan algılama bölgelerinin çalışmaya devam etmesini sağlayacak şekilde tasarlanır. Kritik alanlarda hat yedekliliği veya ring/topoloji güvenlik önlemleri proje kapsamında değerlendirilir.
Yangın algılama sistemi, tek başına bir uyarı mekanizması değil, binanın diğer güvenlik sistemlerini tetikleyen bir merkez olarak tasarlanır. Proje kapsamında bir "cause and effect" (neden-sonuç) matrisi hazırlanır; bu matris, hangi algılama sinyalinin hangi otomatik tepkiyi tetikleyeceğini tanımlar.
| Tetiklenen Sistem | Beklenen Tepki |
|---|---|
| Duman/yangın kapıları | Alarm sinyaliyle otomatik kapanma (elektromanyetik tutucuların serbest bırakılması) |
| HVAC damperleri | Duman yayılımını önlemek için ilgili kanalların kapatılması |
| Duman tahliye sistemi | İlgili bölgede duman tahliye fanlarının devreye girmesi |
| Asansörler | Alarm anında asansörlerin zemin kata inip kapılarını açık bırakması (yangın modu) |
| Erişim kontrol/kapı kilitleri | Kaçış yolu üzerindeki elektronik kilitlerin serbest bırakılması |
| Sesli anons sistemi | Bölgesel/kademeli tahliye talimatının yayınlanması |
Dedektör tipi ve hassasiyeti, bulunduğu ortamın karakteristiğine (toz, buhar, sigara dumanı, böcek girişi riski) göre seçilir; ortama uygun olmayan aşırı hassas dedektör, sık yanlış alarm üretir. Sık yanlış alarm, kullanıcıların alarmı ciddiye almamasına ("alarm yorgunluğu") yol açarak gerçek bir yangında tepki süresini tehlikeli biçimde uzatabilir. Yüksek riskli yanlış alarm kaynağı olan alanlarda (mutfak, sigara içme alanı, yoğun tozlu imalat alanı) multi-sensör dedektör veya alan-özel algılama çözümleri tercih edilir; dedektörler düzenli olarak temizlenir (bkz. Madde 19).
BYKHY'de tanımlanan yüksek yapılar ve belirli özel kullanım sınıfındaki binalarda (yoğun kullanımlı toplanma alanları, sağlık tesisleri, yüksek katlı konut/ofis vb.), yangın algılama sisteminin tam adresli (addressable) tipte olması zorunludur; konvansiyonel sistem bu bina sınıflarında yeterli kabul edilmez. Sistem tipi seçimi, projenin tabi olduğu güncel BYKHY hükümleri ve ilgili itfaiye/yapı denetim otoritesinin onayına göre netleştirilir.
Yanıcı malzeme veya elektrik/veri kablolaması bulunan asma tavan üstü ve yükseltilmiş döşeme altı boşluklarında, risk değerlendirmesine göre ayrı dedektör tesis edilir; bu boşluklar, görünmez oldukları için genellikle ihmal edilen ama yangının sessizce yayılabileceği alanlardır. Her bağımsız mahalde, boşluk yüksekliği ve içerdiği yanıcı malzeme miktarına bakılmaksızın asgari bir algılama noktası bulunması ilke olarak benimsenir.
| Uygulama | Tolerans / Şart |
|---|---|
| Nokta dedektör duvara mesafesi | Minimum 50 cm |
| Manuel ihbar butonu montaj yüksekliği | Yerden 0,9-1,4 m (tipik 1,2 m) |
| Dedektör tavan çıkıntısı (kiriş/kanal) kuralı | 25 cm üzeri çıkıntılar ayrı hacim olarak değerlendirilir |
| Kablo güzergahı | Yüksek gerilim hatlarından ayrı, mekanik korumalı kanal içinde |
| Test / Kontrol | Kabul Kriteri |
|---|---|
| Her dedektör fonksiyon testi | Test cihazıyla tek tek tetiklenip panelde doğru adres/zon gösterimi doğrulanır |
| Manuel ihbar butonu testi | Her butonun panelde doğru gösterimi doğrulanır |
| Sesli/görsel alarm cihazı testi | Tüm binada duyulabilirlik/görülebilirlik kontrolü |
| Cause and effect testi | Her tetikleme senaryosunun (kapı, damper, asansör vb.) fiilen çalıştığının doğrulanması |
| Batarya yedekleme testi | Şebeke kesintisinde standby ve alarm süresi ölçümü |
| Kısa devre izolatörü testi | Hat üzerinde simüle edilen kısa devrenin yalnızca ilgili bölümü etkilediğinin doğrulanması |
| Bakım Kalemi | Önerilen Periyot |
|---|---|
| Görsel kontrol (panel arıza göstergeleri) | Haftalık |
| Dedektör fonksiyon testi (örnekleme) | Üç aylık |
| Tüm dedektörlerin tek tek testi ve temizliği | Yıllık |
| Batarya kapasite testi | Yıllık |
| Cause and effect senaryo testi | Yıllık |
| Kapsam | Garanti Süresi / Sorumluluk |
|---|---|
| Kontrol paneli ve dedektörler | Üretici garantisine göre, tipik 2 yıl |
| Batarya | Üretici garantisine göre, tipik 1-2 yıl (aşınan parça niteliğinde) |
| Kablolama ve işçilik | 2 yıl, uygulayıcı firma sorumluluğunda |
Kritik yedek parça listesi ve tedarik süreleri teslim dosyasında belirtilir.
Sistem tipi seçimi, zoning tasarımı ve cause and effect entegrasyonu için bize ulaşın.
WhatsApp ile İletişime Geç