Mevzuat

Yeni Birim Fiyat Nasıl Belirlenir? Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 22 Rehberi (2026)

Güncelleme: 14 Kasım 2026 · Okuma süresi: 14 dakika

Kısa cevapKamu yapım işlerinde sözleşmede birim fiyatı olmayan bir iş kalemi çıkarsa, fiyatı Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 22'ye göre belirlenir. Fiyat, analizle ve sırası belli kaynaklardan bulunur: önce yüklenicinin aşırı düşük teklif açıklamasındaki analizler, sonra idarelerin benzer analizleri, sonra daha önceki benzer işlerin maliyetleri. Analize sözleşmede oran yoksa %10 kâr ve en fazla %15 genel gider eklenir; sonuç, teklif seviyesine göre bir sınırla (en çok %90) düşürülür. Fiyat, proje değişikliğinin onayından itibaren 30 gün içinde ve her durumda imalata başlamadan önce tespit edilir. Anlaşılamazsa idare 10 gün içinde Yüksek Fen Kurulu'na başvurur; yüklenici bu sürede geçici fiyatla çalışmaya devam eder.

Şantiyede en sık duyulan cümlelerden biri şudur: "Bu kalem sözleşmede yok, yeni fiyat isterim." Bazen haklıdır, bazen sözleşmede zaten olan bir işin pahalıya yeniden fiyatlanmasıdır. İki durumda da sonuç, hakedişte aylarca süren bir tartışmadır.

Bu rehber yeni birim fiyatın hangi durumda yapıldığını, hangi sırayla ve hangi formülle hesaplandığını, 1 Eylül 2025'te yürürlüğe giren değişikliğin neyi değiştirdiğini ve en sık yapılan hataları anlatır. Sonunda bir örnek hesap ve özel sektör sözleşmeleri için öneriler var.

1. Yeni Fiyat, Revize Fiyat ve İş Artışı: Farkları

Üç kavram sık karıştırılır. Hangisinin uygulanacağı, kalemin sözleşmede olup olmadığına ve miktarın ne kadar arttığına bağlıdır.

KavramNe zaman?Dayanak
Yeni birim fiyatSözleşmede birim fiyatı bulunmayan bir iş kalemi yapılacaksaYapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 22
Revize birim fiyatBirim fiyatlı sözleşmede, sözleşmede fiyatı olan bir kalemin miktarı belirli oranı (%20) aştığındaSözleşmenin birim fiyat maddesi (genellikle Madde 28) ve oradaki formül
İş artışıÖngörülemeyen nedenlerle işin artması4735 sayılı Kanun Madde 24: anahtar teslimi götürü bedelde sözleşme bedelinin %10'u, birim fiyatlı işlerde %20'si

Yeni fiyatlı kalemler de iş artışı hesabına girer; hesabın nasıl yapılacağı Genel Şartname Madde 21'de düzenlenmiştir ve bu kural 2025 değişikliğiyle yeniden yazılmıştır. İş, iş artışı sınırı içinde tamamlanamayacaksa artış yapılmadan sözleşme genel hükümlere göre tasfiye edilir.

Sözleşmede fiyatı olan kaleme yeni fiyat yapılmazTeklif cetvelinde birim fiyatı bulunan bir kalem için, miktarı artsa bile yeni birim fiyat yapılamaz. Bu durumda uygulanacak olan, sözleşmesine göre revize birim fiyat hükmüdür. Sayıştay'ın son yıllardaki kararları da bu yöndedir.

2. Ne Zaman Yeni Birim Fiyat Yapılır?

Yeni birim fiyat, sözleşmede karşılığı olmayan bir imalat ortaya çıktığında yapılır. Tipik örnekler:

  • Proje değişikliğiyle eklenen malzeme veya sistem (ör. standart PVC yerine iletken PVC, alçıpan yerine kurşunlu duvar)
  • Zeminden çıkan ve projede öngörülmeyen bir durum (ör. beklenmeyen kaya, yeraltı suyu nedeniyle ek drenaj)
  • İdarenin sonradan istediği ek imalat

Önce sorulması gereken soru şudur: Bu iş, sözleşmedeki bir pozun tarifine zaten dahil mi? Poz tarifinde "her türlü malzeme ve işçilik dahildir" gibi geniş bir ifade varsa, yeni fiyat talebi çoğu zaman reddedilir. Tersine, tarifte yer almayan bir malzeme ya da imalat, yüklenicinin haklı yeni fiyat talebidir. Bu yüzden ihale öncesinde poz tariflerinin doğru yazılması, yeni fiyat tartışmasını en baştan önler. Gerçek bir örnek için 300 yataklı hastane vakasına bakabilirsiniz.

3. Analiz Hangi Sırayla Yapılır?

Yeni birim fiyat bir analizle bulunur. Genel Şartname, analizin hangi kaynaktan yapılacağını sıraya koyar; bir üst kaynak varken alttakine geçilmez:

SıraKaynakNot
(a)Yüklenicinin aşırı düşük teklif açıklamasında sunduğu analizlerVarsa ilk başvurulan kaynak
(b)İdarenin veya diğer idarelerin benzer iş kalemlerine ait analizleriBakanlık birim fiyat analizleri bu kapsamda en sık kullanılandır
(c)İdarenin daha önce yaptırdığı benzer işlerdeki maliyet analizleri
(ç)Puantaj yöntemi (işin yapılışı izlenerek malzeme, işçilik ve makine sarfiyatının kaydedilmesi)2025 değişikliğinden sonra uygulanabilirliği tartışmalıdır

Analiz, bir birim imalat için gereken malzeme, işçilik ve makine miktarlarını ve bunların rayiçlerini (birim fiyatlarını) gösterir. Kamu idareleri için örnek analiz formatı Kamu İhale Kurumu'nun KİK102 formudur.

4. Rayiçler ve Güncelleme Tarihi

Analizdeki malzeme ve işçilik rayiçleri öncelikle kamu kurumlarının yayımladığı rayiçlerden alınır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 2026 yılı inşaat ve tesisat birim fiyatları 1 Ocak 2026'dan itibaren geçerlidir. Bunlarda bulunmayan rayiçler için yüklenicinin açıklama rayiçleri, önceki işlerin rayiçleri veya meslek odalarınca onaylanmış yerel rayiçler kullanılabilir; oda onaylı rayiçler ancak idarenin kabulüyle kullanılır.

1 Eylül 2025'ten sonra ilan edilen ihalelerde rayiçlerin hangi tarihe göre güncelleneceği açık hale getirildi:

SözleşmeRayiçler hangi tarihe güncellenir?
Fiyat farkı verilen işlerİhale tarihinin ayına (alt endeks oranıyla); uygulama döneminin artışı fiyat farkıyla karşılanır
Fiyat farkı verilmeyen işlerProje değişikliğinin onaylandığı aya

Güncellemede genel olarak Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi, işçilikte ise Tüketici Fiyat Endeksi kullanılır. Bu tarihten önce ilan edilmiş ihalelerde eski metin uygulanır; o metinde güncelleme uygulama ayına göre yapılıyordu. Fiyat farkının nasıl hesaplandığı için fiyat farkı rehberimize bakabilirsiniz.

5. Kâr, Genel Gider ve %90 Sınırı

Analizle bulunan maliyete kâr ve genel gider eklenir. Sözleşmede yeni fiyatlar için bir oran yazılmışsa o oran uygulanır. Yazılmamışsa yüklenici kârı %10, genel gider ise tarafların anlaşacağı oranda en fazla %15 eklenir. İkisi birlikte en fazla %25 eder.

Bulunan fiyat, yüklenicinin teklif seviyesini yansıtacak şekilde sınırlanır:

Yeni birim fiyat ≤ (BİTBF ÷ BİHBF) × BF   ·   (BİTBF ÷ BİHBF) en fazla 0,90
BFYeni kalemin, güncel rayiçlerle ve kâr-genel gider dahil resmi analiz fiyatı
BİTBFTeklifte benzer bir kalem varsa, yüklenicinin o kalem için verdiği birim fiyat
BİHBFAynı benzer kalemin idarece hesaplanan (resmi analiz) birim fiyatı

Teklifte benzer bir kalem yoksa yeni fiyat, BF'nin %90'ını geçemez. Sözleşmede kâr ve genel gider oranı belirlenmişse bu sınırlama uygulanmaz. Benzer kalemin nasıl seçileceği sık tartışma konusudur; seçilen kalem, yeni kalemle malzeme ve işçilik bakımından gerçekten benzer olmalıdır.

6. Örnek Hesap

Bir hastane işinde proje değişikliğiyle iletken PVC zemin kaplaması eklendi; sözleşmede yalnızca homojen PVC var. Rakamlar örnek amaçlıdır.

AdımHesapSonuç (TL/m²)
1. Analiz: malzemeİletken PVC, bakır şerit, iletken yapıştırıcı (güncel rayiçlerle)1.900,00
2. Analiz: işçilikDöşeme, kaynak, topraklama bağlantısı400,00
3. Maliyet1.900 + 4002.300,00
4. BF (kâr %10 + genel gider %15)2.300 × 1,252.875,00
5a. Benzer kalem yoksa2.875 × 0,902.587,50
5b. Benzer kalem varsaHomojen PVC: teklif 1.300 ÷ resmi 1.600 = 0,8125 → 2.875 × 0,81252.335,94

Benzer kalemin oranı 0,90'dan küçük olduğu için sınır bu orandan hesaplanır. Oran 0,90'dan büyük çıksaydı, yine 0,90 uygulanırdı.

7. Süre, Tutanak ve Anlaşmazlık

  1. Proje değişikliği onaylanır. Yeni kalem ihtiyacı yazılı hale gelir.
  2. Fiyat 30 gün içinde tespit edilir. Süre proje değişikliğinin onay tarihinden başlar ve gün olarak sayılır. Her durumda fiyat, yeni kalemin imalatına başlanmadan önce belirlenmelidir.
  3. Fiyat tutanağı düzenlenir. Fiyat yükleniciyle birlikte tespit edilir; tutanak idarece onaylanınca geçerli olur.
  4. Anlaşma olmazsa anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve idare konuyu 10 gün içinde Yüksek Fen Kurulu'na gönderir.
  5. Bu sürede iş durmaz. Yüklenici, idarenin belirlediği geçici fiyatla çalışmaya devam eder. Yüksek Fen Kurulu'nun belirlediği fiyat iki taraf için bağlayıcıdır.
Önce imalat, sonra fiyat: en pahalı sıraİmalatı yapıp sonra yeni fiyat istemek, sahada en sık görülen ve en çok uyuşmazlık çıkaran durumdur. Fiyat sonradan belirlendiğinde iki taraf da elindeki kanıtı kaybetmiş olur: sarfiyat görülmemiş, malzeme faturaları tartışmalıdır. Yeni kalemi fark ettiğiniz anda yazılı bildirin ve fiyat tutanağı imzalanmadan imalata başlamayın.

8. En Sık Yapılan 7 Hata

HataDoğrusu
Teklif cetvelinde fiyatı olan kaleme yeni fiyat istemekMiktar arttıysa sözleşmedeki revize birim fiyat hükmüne bakılır
İmalattan sonra fiyat istemekFiyat 30 gün içinde ve imalattan önce tespit edilir
%90 sınırını unutmakSözleşmede kâr-genel gider oranı yoksa sınır uygulanır
Rayiçleri yanlış tarihe güncellemek1 Eylül 2025 sonrası ihalelerde: fiyat farkı varsa ihale ayı, yoksa proje değişikliği onay ayı
Oda rayiçlerini idare kabulü olmadan kullanmakOda onayı tek başına yetmez, idarenin kabulü gerekir
Sözleşmede oran varken %25 eklemekÖnce sözleşmenin ilgili maddesi (genellikle 28) okunur
Benzer olmayan kalemi "benzer" seçmekBenzer kalem, malzeme ve işçilik bakımından gerçekten benzer olmalıdır

9. Özel Sektör Sözleşmelerinde Yeni Fiyat

Özel sektör sözleşmelerinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi kendiliğinden uygulanmaz; ne yazıyorsa o geçerlidir. Yeni fiyat yöntemi sözleşmede yazılı değilse, tartışma çoğu zaman pazarlıkla ya da mahkemede biter. Sözleşmeye şunları yazmanızı öneririz:

  • Yeni fiyatın hangi kaynaktan analiz edileceği (ör. Bakanlık analizleri ve güncel rayiçler)
  • Uygulanacak kâr ve genel gider oranı ve teklif seviyesine göre indirim (ör. benzer kalem oranı)
  • Fiyatın imalattan önce yazılı tutanakla belirleneceği; tutanaksız imalatın bedelinin talep edilemeyeceği
  • Anlaşmazlıkta kimin karar vereceği (ör. bağımsız bilirkişi veya hakem)
  • Doküman öncelik sırası ve "mahal listesi veya şartnamede yazan üst standart geçerlidir" hükmü
Yeni fiyatın en ucuz çözümü: doğru poz tarifiYeni fiyat taleplerinin büyük kısmı, poz tariflerinde bir malzemenin veya işin "birim fiyata dahil" olduğunun yazılmamasından doğar. İhale öncesinde poz tariflerini ve şartnameyi birlikte okumak, sonradan çıkacak yeni fiyatların çoğunu önler.

10. Sık Sorulan Sorular

Yeni birim fiyat hangi maddeye göre belirlenir?
Kamu yapım işlerinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 22'ye göre belirlenir. Analiz, sırasıyla yüklenicinin aşırı düşük teklif açıklamasındaki analizlerden, idarelerin benzer analizlerinden ve daha önceki benzer işlerin maliyet analizlerinden yapılır.
Yeni birim fiyata yüzde kaç kâr ve genel gider eklenir?
Sözleşmede oran yazılmışsa o oran uygulanır. Yazılmamışsa yüklenici kârı %10, genel gider en fazla %15 eklenir; toplam en fazla %25 eder.
Yeni birim fiyattaki %90 sınırı nedir?
Sözleşmede kâr ve genel gider oranı yoksa yeni fiyat, teklif seviyesine göre sınırlanır. Teklifte benzer kalem varsa sınır, benzer kalemin teklif fiyatının resmi fiyatına oranıyla hesaplanır; bu oran en fazla 0,90 alınır. Benzer kalem yoksa yeni fiyat, resmi analiz fiyatının %90'ını geçemez.
Yeni birim fiyat ne zaman tespit edilmelidir?
Proje değişikliğinin onay tarihinden itibaren 30 gün içinde ve her durumda yeni kalemin imalatına başlanmadan önce.
Yüklenici yeni fiyatı kabul etmezse ne olur?
Anlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve idare konuyu 10 gün içinde Yüksek Fen Kurulu'na gönderir. Yüklenici bu sürede idarenin belirlediği geçici fiyatla işe devam eder. Kurulun belirlediği fiyat iki taraf için bağlayıcıdır.
Sözleşmede fiyatı olan bir kalemin miktarı artarsa yeni fiyat yapılır mı?
Hayır. Teklif cetvelinde birim fiyatı bulunan kaleme yeni birim fiyat yapılmaz. Birim fiyatlı sözleşmelerde miktar artışı belirli oranı aşarsa, sözleşmedeki revize birim fiyat hükmü uygulanır.

Kaynaklar: Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 21 ve 22; Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 30.07.2025, sayı 32971; 01.09.2025'ten sonra ilan edilen ihalelere uygulanır); 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu Madde 24; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2026 yılı birim fiyatları; Yüksek Fen Kurulu 2025/197 sayılı görüşü. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir; somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat metni ve uzman görüşü esas alınmalıdır.

Projeniz İçin Maliyet Analizi Yapılsın mı?

15 yıllık deneyimle inşaat, tadilat ve iç mimarlık projeleriniz için gerçekçi maliyet analizi. İlk görüşme ücretsiz.

Danışmanlık Al →
YÖ
Yasin Özçelik
İç Mimar · 15 Yıl Deneyim
İstanbul merkezli iç mimar. İnşaat sektöründe 15 yıllık saha deneyimiyle maliyet analizi, teknik şartname ve yapı denetimi konularında içerik üretiyor.
Danışmanlık Al